Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

सजृम्भमाणोऽतिबलःप्रद्धोनिशाचरः ।निःश्वासश्चास्यसञ्जज्ञेपर्वतादिवमारुतः ।।।।

sajṛmbhamāṇo ’tibalaḥ prabuddho niśācaraḥ | niḥśvāsaś cāsya sañjajñe parvatād iva mārutaḥ ||

Gähnend, als er völlig erwachte, atmete jener überaus starke Nachtwandler aus; sein Atem erhob sich wie ein Wind, der vom Berge her weht.

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
jṛmbhamāṇaḥyawning
jṛmbhamāṇaḥ:
Karta (कर्ता; qualifier)
TypeVerb
Rootjṛmbh (धातु) + śānac (शानच्)
FormPresent middle participle (शानच्), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
atibalaḥvery strong
atibalaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati-bala (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya: 'exceedingly strong'
prabuddhaḥawakened
prabuddhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-budh (धातु) + kta (क्त)
FormKta/PPP, Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
niśācaraḥthe night-ranger
niśācaraḥ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootniśā-cara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
niḥśvāsaḥbreath / exhalation
niḥśvāsaḥ:
Karta (कर्ता; of sañjajñe)
TypeNoun
Rootniḥ-śvāsa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
caand
ca:
Sambandha (connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
asyaof him / his
asya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
sañjajñearose / came forth
sañjajñe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-jan (धातु)
FormLiṭ-lakāra (Perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; ātmanepada
parvatātfrom a mountain
parvatāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootparvata (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Pañcamī, Ekavacana
ivalike
iva:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-avyaya (comparative particle)
mārutaḥwind
mārutaḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootmāruta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; upamāna

As the mighty night ranger awakened and yawned continuously his breath was like wind blowing from the mountain.

K
Kumbhakarṇa
M
Mountain (parvata)
W
Wind (māruta)

FAQs

The verse emphasizes consequence: immense force exists in the world and must be met with righteous order (dharma) and preparedness, not negligence.

Kumbhakarṇa’s awakening is portrayed through physical signs—yawning and a breath compared to mountain wind.

Implied virtue is courage with clarity (dhairya + viveka) in the face of overwhelming power.