Previous Verse
Next Verse

Shloka 95

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

सतस्यवाक्यंप्रतिपूर्णघोषंज्याशब्दमुग्रंचनिशम्यराजा ।आसाद्यसौमित्रिमवस्थितंतंकोपान्वितोवाचमुवाचरक्षः ।।6.59.95।।

sa tasya vākyaṃ pratipūrṇa-ghoṣaṃ jyā-śabdam ugraṃ ca niśamya rājā |

āsādya saumitrim avasthitaṃ taṃ kopānvito vācam uvāca rakṣaḥ ||6.59.95||

Als der König der Rākṣasas seine Worte vernahm, voll dröhnender Herausforderung, und auch das grimmige Surren der Sehne, trat er zu dem standhaften Saumitrī heran und sprach, von Zorn erfüllt, als Rākṣasa.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिपूर्ण-घोषम्fully resounding
प्रतिपूर्ण-घोषम्:
Karma (कर्म/Object complement)
TypeAdjective
Rootप्रतिपूर्ण (प्रातिपदिक) + घोष (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (प्रतिपूर्णः घोषः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वाक्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
ज्या-शब्दम्the bowstring sound
ज्या-शब्दम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootज्या (प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ज्यायाः शब्दः), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘निशम्य’ इत्यस्य कर्म
उग्रम्fierce
उग्रम्:
Karma (कर्म/Object complement)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formविशेषण, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ज्याशब्दम्’ इत्यस्य विशेषणम्
and
:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
निशम्यhaving heard
निशम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि + शम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आसाद्यhaving approached
आसाद्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + सद् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
सौमित्रिम्Saumitrī (Lakṣmaṇa)
सौमित्रिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अवस्थितम्standing firm
अवस्थितम्:
Karma (कर्म/Object complement)
TypeAdjective
Rootअवस्थित (कृदन्त, अव + स्था धातु)
Formभूतकृदन्त (past active participle), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तम्’ इत्यस्य विशेषणम्
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कोप-अन्वितःfilled with anger
कोप-अन्वितः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootकोप (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त, अन्वि+इ धातु)
Formतत्पुरुष-समास (कोपेन अन्वितः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘राजा/रक्षः’ इत्यस्य विशेषणम्
वाचम्words
वाचम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उवाचspoke
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
रक्षःthe rākṣasa
रक्षः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (collective), प्रथमा, एकवचन; ‘राजा’ इत्यस्य विशेषणवत् (the rākṣasa king)

Hearing the challenging statement of the king of Rakshasas and hearing the vibrating sound, Saumithri standing close by spoke these wrathful words.

R
Rāvaṇa (rājā, rakṣaḥ)
S
Saumitrī (Lakṣmaṇa)
B
bowstring (jyā)

FAQs

It warns that anger (krodha) distorts judgment; dharma requires self-mastery, especially for rulers and warriors whose emotions can decide life and death.

Rāvaṇa hears Lakṣmaṇa’s challenge and the bow’s fierce twang, then advances and prepares to reply in wrath.

Steadfastness in Saumitrī (standing firm) is contrasted with wrath in Rāvaṇa (loss of inner balance).