Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

यश्चैषजाम्बूनदवज्रजुष्टंदीप्तंसधूमंपरिघंप्रगृह्य ।आयातिरक्षोबलकेतुभूतःसोऽसौनिकुम्भोऽद्भुतघोरकर्मा ।।6.59.21।।

yaś caiṣa jāmbūnada-vajra-juṣṭaṃ dīptaṃ sadhūmaṃ parighaṃ pragṛhya |

āyāti rakṣo-bala-ketu-bhūtaḥ so ’sau nikumbho ’dbhuta-ghora-karmā ||6.59.21||

Und dieser, eine lodernde Eisenkeule ergreifend, mit Gold und Diamanten besetzt, rauchend und doch strahlend, rückt vor wie das Banner des Rākṣasa-Heeres selbst: Das ist Nikumbha, voll wunderbarer und schrecklicher Taten.

यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एषthis (one)
एष:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
जाम्बूनद-वज्र-जुष्टम्studded with gold and diamonds
जाम्बूनद-वज्र-जुष्टम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजाम्बूनद (प्रातिपदिक) + वज्र (प्रातिपदिक) + जुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formइतरेतर-द्वन्द्वः (copulative): जाम्बूनदं च वज्रं च; ताभ्यां जुष्टम् (studded/ornamented); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
दीप्तम्shining
दीप्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√दीप् (धातु) → दीप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
स-धूमम्smoky, with smoke
स-धूमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ) + धूम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावः: धूमेन सह (with smoke); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
परिघम्iron club/bar
परिघम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparigha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
प्रगृह्यhaving seized
प्रगृह्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र-√ग्रह् (धातु) → प्रगृह्य (क्त्वा-प्रत्यय, अव्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): having seized
आयातिcomes
आयाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√या (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचन (3rd person singular)
रक्षः-बल-केतु-भूतःacting as the standard/leader of the rākṣasa army
रक्षः-बल-केतु-भूतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + केतु (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formतत्पुरुषः: रक्षसां बलस्य केतुः (standard/leader) इव भूतः; पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
असौthat one
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
निकुम्भःNikumbha
निकुम्भः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnikumbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
अद्भुत-घोर-कर्माwhose deeds are wondrous and terrible
अद्भुत-घोर-कर्मा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअद्भुत (प्रातिपदिक) + घोर (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः: अद्भुतं घोरं कर्म यस्य; पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

"There comes Kumbha whose form is like a cloud in form, whose chest is fleshy and broad. He is fully prepared, coming with a sign of the king of serpents (Vasuki) stretching his bow."

N
Nikumbha

FAQs

The verse contrasts fame built on fearsome deeds with dharmic renown built on protection and truth; not all “glory” is ethically equal.

Nikumbha is introduced as a leading figure of the rākṣasa forces, wielding a formidable club.

Commanding presence and destructive capability are emphasized, framed by the epic as ethically perilous when severed from dharma.