Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

यश्चैषव्निध्यास्तमहेन्द्रकल्पोधन्वीरथस्थोऽतिरथोतिवीरः ।विष्पारयन् चापमतुल्यमानंनाम्नातिकायोऽतिविवृद्धकायः ।।6.59.16।।

yaś caiṣa vindhyāsta-mahendra-kalpo dhanvī rathastho ’tiratho ’tivīraḥ |

viṣpārayan cāpam atulyamānaṃ nāmnā ’tikāyo ’tivivṛddha-kāyaḥ ||6.59.16||

Und dieser hier — den Vindhya- und Mahendra-Bergen gleich —, ein Bogenschütze auf seinem Wagen, ein großer Wagenkämpfer und überaus tapferer Held, der einen Bogen von unvergleichlicher Größe spannt: er heißt Atikāya, von riesigem Leib und gewaltig herangewachsen.

yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
eṣaḥthis (here)
eṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vindhya-asta-mahendra-kalpaḥlike Vindhya (in the west) and Mahendra (mountain)
vindhya-asta-mahendra-kalpaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvindhya + asta + mahendra + kalpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (विन्ध्यास्त-महेन्द्र-कल्पः = विन्ध्ये अस्ते महेन्द्रे च तुल्यः) विशेषणम्
dhanvīthe archer
dhanvī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhanvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धनुष्मान् (bowman)
ratha-sthaḥstanding in a chariot
ratha-sthaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootratha + stha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (रथे स्थितः)
ati-rathaḥa great chariot-warrior
ati-rathaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootati + ratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभावः (अति + रथ) ‘great chariot-warrior’
ati-vīraḥvery heroic
ati-vīraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + vīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभावः; विशेषणम्
viṣpārayantwanging (the bow)
viṣpārayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi-√sphar (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘twanging/stretching’
cāpambow
cāpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcāpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
atulyamānamunequalled (in size)
atulyamānam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roota-tulya + māna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (तुल्यं न) विशेषणम् (चापम्)
nāmnāby name
nāmnā:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति एकवचन (instrumental) ‘by name’; अव्ययीभाववत् प्रयोगः
atikāyaḥAtikaya
atikāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootatikāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper noun)
ati-vivṛddha-kāyaḥof exceedingly enlarged body
ati-vivṛddha-kāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + vivṛddha + kāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभावः; विशेषणम् (अतिकायः)

"He who resembles Vindhya Mountain in the west (where the sun sets) and the Mahendra mountain (in size) seated on the chariot, is a great chariotwarrior, a hero unequalled in size, wielding a bow whose body is grown out of size, who is coming in sight is by name Atikaya."

A
Atikāya
V
Vindhya (mountain)
M
Mahendra (mountain)

FAQs

The verse underscores that external magnitude (size, strength) is not a measure of dharma; righteousness is measured by conduct and purpose.

Another formidable rākṣasa warrior, Atikāya, is introduced with mountain-like imagery and his immense bow.

Physical might and battlefield readiness are emphasized, serving as a foil to the dharmic heroes’ disciplined courage.