Shloka 108

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

सतांसधूमानलसन्निकाशांवित्रासनींसंयतिवानराणाम् ।चिक्षेपशक्तिंतरसाज्वलन्तींसौमित्रयेराक्षसराष्ट्रनाथः ।।6.59.108।।

Transliteration

sa tāṃ sadhūmānalasannikāśāṃ vitrāsanīṃ saṃyati vānarāṇām | cikṣepa śaktiṃ tarasā jvalantīṃ saumitraye rākṣasarāṣṭranāthaḥ ||6.59.108||

Translation

Da schleuderte der Herr des Reiches der Rākṣasas mit jäher Wucht den lodernden Speer auf Saumitrī, einem rauchigen Feuer gleich, und erfüllte die Vānaras mitten im Kampf mit Schrecken.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ताम्: that
• ताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स-धूम-अनल-सन्निकाशाम्: resembling smoky fire
• स-धूम-अनल-सन्निकाशाम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: धूम (प्रातिपदिक) + अनल (प्रातिपदिक) + सन्निकाश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमानार्थे तत्पुरुषः: ‘resembling smoky fire’ (शक्तिं विशेषयति); स- = ‘with’

• वित्रासनीम्: terrifying
• वित्रासनीम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वित्रासनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘भयकारिणी’

• संयति: in battle
• संयति: अधिकरण (Adhikarana/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: संयत्/संयति (प्रातिपदिक/अव्ययीकृत)
• Form: सप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूतम्: ‘in battle’

• वानराणाम्: of the monkeys
• वानराणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• चिक्षेप: threw
• चिक्षेप: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शक्तिम्: javelin
• शक्तिम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तरसा: swiftly/forcefully
• तरसा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तरस् (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण अव्ययीभूतम् (instrumental adverb): ‘swiftly/with force’

• ज्वलन्तीम्: blazing
• ज्वलन्तीम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ज्वल् (धातु) → ज्वलन्त् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शक्तिं विशेषयति

• सौमित्रये: to Saumitra (Lakshmana)
• सौमित्रये: सम्प्रदान (Sampradana/Recipient)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• राक्षस-राष्ट्र-नाथः: the lord of the raksasa realm (Ravana)
• राक्षस-राष्ट्र-नाथः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक) + राष्ट्र (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘lord of the rākṣasa-kingdom’

Context

The Lord of the world of Rakshasas instantly flung javelin, emitting fire without smoke, on Saumithri, which created fear among Vanaras.

Characters & Entities

• Rāvaṇa (rākṣasarāṣṭranātha)
• Saumitrī (Lakṣmaṇa)
• vānaras
• śakti (javelin/spear)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in battle includes protecting allies from terror; adharma often works through fear as much as through force.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa throws the divine spear at Lakṣmaṇa; its fiery appearance frightens the monkey-warriors.

Which character virtue is emphasized?

Collective courage is tested: the vānaras face fear while the righteous side continues the fight.