Previous Verse
Next Verse

Shloka 83

युद्धलक्षण-निमित्तदर्शनं तथा लङ्काद्वारव्यूहः

War Omens and the Encirclement of Lanka’s Gates

इत्येवंपरुषंवाक्यंब्रुवाणेहरिपुङ्गवे ।अमर्षवशमापन्नोनिशाचरगणेश्वरः ।।6.41.83।।

ity evaṃ paruṣaṃ vākyaṃ bruvāṇe haripuṅgave |

amarṣavaśam āpanno niśācaragaṇeśvaraḥ ||6.41.83||

Als der Vornehmste der Affen solch harte Worte sprach, wurde der Herr der Nachtwanderer von unkontrollierbarer Wut ergriffen.

इतिthus
इति:
Prakarana (प्रकरण/उक्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एवम्in this manner
एवम्:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in this way)
परुषम्harsh
परुषम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वाक्यम्’ इति विशेष्य
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ब्रुवाणेwhile speaking
ब्रुवाणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्), परस्मैपदी-प्रयोग; सप्तमी, एकवचन; ‘हरिपुङ्गवे’ इत्यस्य विशेषण; ‘while (he) was speaking’
हरिपुङ्गवेin the leader of monkeys (Angada)
हरिपुङ्गवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहरि + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुष): हरीणां पुङ्गवः
अमर्षवशम्the sway of fury
अमर्षवशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअमर्ष + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: अमर्षस्य वशः (control of anger)
आपन्नःhaving fallen into/overcome by
आपन्नः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-√पद् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त) ‘आपन्न’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘निशाचरगणेश्वरः’ इति विशेष्य
निशाचरगणेश्वरःlord of the rākṣasa hosts
निशाचरगणेश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिशाचर + गण + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: निशाचराणां गणस्य ईश्वरः

The leader of the monkeys having spoken in that manner, Ravana the ruler of night rangers was overtaken by fury.

A
Aṅgada (haripuṅgava)
R
Rāvaṇa (niśācaragaṇeśvara)

FAQs

Loss of self-control (krodha) clouds judgment and drives adharma. Dharma is sustained by restraint, especially for rulers.

After Aṅgada’s sharp warning, Rāvaṇa’s pride is struck and he becomes furious.

By contrast, the verse highlights the need for rulerly composure; Rāvaṇa’s lack of it is shown as a moral weakness.