Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

युद्धलक्षण-निमित्तदर्शनं तथा लङ्काद्वारव्यूहः

War Omens and the Encirclement of Lanka’s Gates

इदानींमाकृथावीर एवंविधमचिन्तितम् ।त्वयिकिञ्चित्समापन्नेकिंकार्यंसीतयामम ।।6.41.4।।भरतेनमहाबाहो लक्ष्मणेनयवीयसा ।शत्रुघ्नेनचशत्रुघ्नस्वशरीरेणवापुन:।। 6.41.5।।

idānīṃ mā kṛthā vīra evaṃvidham acintitam | tvayi kiñcit samāpanne kiṃ kāryaṃ sītayā mama ||6.41.4|| bharatena mahābāho lakṣmaṇena yavīyasā | śatrughnena ca śatrughna svaśarīreṇa vā punaḥ ||6.41.5||

«Jetzt, o Held, tu nichts so Unbesonnenes, so Unbedachtes. Wenn dir auch nur ein wenig Schaden widerführe, was hätte das Leben noch für mich—oder für Sītā—für Bedeutung? Was bedeutete es für Bharata, für den jüngeren Lakṣmaṇa, für Śatrughna, ja selbst für meinen eigenen Leib?»

त्वयिwhen you
त्वयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम; सप्तमी, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अनागतेhad not arrived
अनागते:
Adhikarana (अधिकरण/सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formनञ् + क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसक; सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (before you had come)
पूर्वम्beforehand
पूर्वम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpūrvam (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (formerly/before)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative)
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी एकवचन; अत्र षष्ठी (my)
निश्चिताdecided
निश्चिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि + चि (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘मतिः’ इत्यस्य विशेषणम्
मतिःintention/mind
मतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmati (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
जानतःof you knowing
जानतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम् (of you who know)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि (even/also)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम; षष्ठी, एकवचन
वीर्यम्valor
वीर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvīrya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
महेन्द्रवरुणोसमO one equal to Indra and Varuna
महेन्द्रवरुणोसम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootमहेन्द्र + वरुण + उपम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन/प्रथमा एकवचन (contextually vocative to Sugriva); समासः (महेन्द्रवरुणाभ्याम् उपमः)
हत्वाhaving slain
हत्वा:
Kriya-viseshana (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
रावणम्Ravana
रावणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyuddha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
with
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsa (अव्यय/उपपद)
Formअव्यय; ‘सह’ अर्थे (with)
पुत्रsons
पुत्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन (समास-पूर्वपदभावे अव्यक्त)
बलforces
बल:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (समास-पूर्वपदभावे)
वाहनम्vehicles/hosts
वाहनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāhana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘सपुत्रबलवाहनम्’ इत्यत्र समस्तपदस्य कर्मत्वम्
अभिषिच्यhaving consecrated
अभिषिच्य:
Kriya-viseshana (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + सिच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
लङ्कायाम्in Lanka
लङ्कायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootlaṅkā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
विभीषणम्Vibhishana
विभीषणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvibhīṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि (also)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
भरतेto Bharata
भरते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; चतुर्थी (4th case), एकवचन
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
आवेश्यhaving entrusted/installed
आवेश्य:
Kriya-viseshana (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + विश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); अर्थः ‘निवेश्य/समर्प्य’ (having entrusted/installed)
त्यक्ष्येI will abandon
त्यक्ष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple future); परस्मैपद; उत्तमपुरुष, एकवचन
देहम्body
देहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
महाबलO mighty one
महाबल:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; बहुव्रीहिः (महद् बलं यस्य)

Mighty Vanaras holding uprooted trees occupied everywhere and it seemed difficult for even wind to enter Lanka.

S
Sītā
B
Bharata
L
Lakṣmaṇa
Ś
Śatrughna

FAQs

Dharma includes prudence and responsibility: a leader must avoid reckless acts because their welfare sustains many dependents and the larger righteous mission.

A speaker (likely Rāma) restrains a close ally/kin from an impulsive, dangerous action, stressing the consequences to loved ones and the cause.

Viveka (discernment) and karuṇā (care for others): valuing life and duty over impulsive heroics.