Shloka 41

मायाशिरोप्रदर्शनम्

The Display of the Illusory Head of Rāma

Devanagari script

तमब्रवीत्ततोराजारावणोराक्षसंस्थितम् ।विद्युज्जिह्वंमहाजिह्वंसमीपपरिवर्तिनम् ।।।।

Transliteration

tam abravīt tato rājā rāvaṇo rākṣasaṃ sthitam |

vidyujjihvaṃ mahājihvaṃ samīpaparivartinam ||

Translation

Dann sprach König Ravana zu dem Rakshasa Vidyujjihva – dem mit der gewaltigen Zunge –, der herangekommen war und in der Nähe stand.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• अब्रवीत्: spoke to/said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम-वाचक

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रावणः: Ravana
• रावणः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; राजा इत्यस्य विशेषण/अपपद (apposition)

• राक्षसम्: the rakshasa
• राक्षसम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेष्य-समन्वय (apposition)

• स्थितम्: standing
• स्थितम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying rākṣasam/tam)

• विद्युज्जिह्वम्: Vidyujihva
• विद्युज्जिह्वम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: विद्युत्-जिह्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य-समन्वय (apposition to tam)

• महाजिह्वम्: the long-tongued
• महाजिह्वम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: महा-जिह्व (प्रातिपदिक; महा + जिह्व)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहि-समासः (महती जिह्वा यस्य = one with a huge tongue) विशेषण

• समीपपरिवर्तिनम्: who had come near
• समीपपरिवर्तिनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: समीप-परिवर्तिन् (प्रातिपदिक; समीप + परिवर्तिन्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (समीपे परिवर्तते/वर्तते इति = moving/standing near) विशेषण

Context

Then the king, Ravana spoke to Vidyujihvam, the Rakshasa with extended tongue, who stood close by.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Vidyujihva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Speech and command carry moral weight; dharma evaluates leadership by the ends it pursues—here, coercion rather than truth.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa is about to give direct instructions to Vidyujihva in the ongoing deception of Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Not virtue but characterization: Rāvaṇa’s authoritative control and Vidyujihva’s readiness to execute.