Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

वानर-ऋक्ष-सेना-प्रशंसा

Cataloguing the Vanara and Bear Forces

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

bhramarācaritā yatra sarvakālaphaladrumāḥ || 6.27.34 ||

yaṃ sūryas tulyaparṇābham anuparyeti parvatam |

yasya bhāsā sadā bhānti tadvarṇā mṛgapakṣiṇaḥ || 6.27.35 ||

yasya prasthaṃ mahātmāno na tyajanti maharṣayaḥ |

sarvakālaphalāvṛkṣāḥ sadā phalasamanvitāḥ || 6.27.36 ||

madhūni ca mahārhāṇi yasmin parvatasattame |

tatraiva ramate rājan ramye kāñcanaparvate || 6.27.37 ||

mukhyo vānaramukhyānāṃ kesarī nāma yūthapaḥ |

O König, auf jenem lieblichen Berg, wo Bienen umherschwärmen und Bäume zu allen Zeiten Früchte tragen—dessen Laub sonnengleich erglänzt und dessen Glanz Vögel und Tiere in derselben Farbe schimmern lässt—dessen weites Hochplateau die großen Ṛṣis nicht verlassen, und wo es auf diesem erhabensten Berg kostbaren Honig gibt: dort, auf dem entzückenden goldenen Berg, weilt in Freude der vornehmste unter den Vānara-Fürsten, der Truppenführer namens Kesari.

भ्रमराचरिताःinhabited/visited by bees
भ्रमराचरिताः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (द्रुमाः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootभ्रमर + आचरित (कृदन्त; √चर् (चरति) + उपसर्ग आ-; कर्मधारय-भावः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; भूतकृदन्तः (क्त), विशेषणम्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (देशाधिकरण-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; सम्बन्ध/देशवाचक-अव्ययम् (relative adverb: 'where')
सर्वकालफलद्रुमाःtrees bearing fruit in all seasons
सर्वकालफलद्रुमाः:
कर्तृ (सन्ति/विद्यन्ते इति अध्याहृतक्रियायाः)
TypeNoun
Rootसर्व + काल + फल + द्रुम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वकालेषु फलानि येषां ते द्रुमाः)
यम्which (mountain) / whom
यम्:
कर्म (अनुपर्येति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ (अनुपर्येति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तुल्यपर्णाभम्having leaf-like/similar radiance (lit. leaf-similar appearance)
तुल्यपर्णाभम्:
कर्मणि विशेषणम्
TypeAdjective
Rootतुल्य + पर्ण + आभ (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (पर्वतम् इति विशेष्यस्य)
अनुपर्येतिgoes around / follows along
अनुपर्येति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअनु-परि-√इ (धातु: इ (एति))
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
पर्वतम्mountain
पर्वतम्:
कर्म (अनुपर्येति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
यस्यwhose / of which
यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम
भासाby (its) radiance
भासा:
करण (instrument: 'by/with its radiance')
TypeNoun
Rootभासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; करणवाचक-प्रयोगः
सदाalways
सदा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb)
भान्तिshine
भान्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भा (भाति)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
तद्वर्णाःof that color
तद्वर्णाः:
कर्तृ/विशेषण (मृगपक्षिणः इति विशेष्यस्य)
TypeAdjective
Rootतद् + वर्ण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य वर्णः येषां ते)
मृगपक्षिणःanimals and birds
मृगपक्षिणः:
कर्तृ (भान्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमृग + पक्षिन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (मृगाश्च पक्षिणश्च)
यस्यwhose / of which
यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
प्रस्थम्plateau / level ground (on the mountain)
प्रस्थम्:
कर्म (त्यजन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रस्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
महात्मानःgreat souls
महात्मानः:
कर्तृ (त्यजन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक; महा + आत्मन्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
not
:
क्रियानिषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (particle of negation)
त्यजन्तिleave / abandon
त्यजन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√त्यज् (त्यजति)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
महर्षयःgreat sages
महर्षयः:
कर्तृ (त्यजन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक; महा + ऋषि)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; महात्मानः इत्यस्य अपि विशेषण/समनाधिकरणम्
सर्वकालफलावृक्षाःtrees with fruits in all seasons
सर्वकालफलावृक्षाः:
कर्तृ (सन्ति/विद्यन्ते इति अध्याहृतक्रियायाः)
TypeNoun
Rootसर्व + काल + फल + वृक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः
सदाalways
सदा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb)
फलसमन्विताःendowed with fruits
फलसमन्विताः:
विशेषण (कर्तृसमनाधिकरणम्)
TypeAdjective
Rootफल + समन्वित (कृदन्त; सम्-√इ (एति) → समन्वित; समास)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; भूतकृदन्तः (क्त), विशेषणम् (वृक्षाः इति)
मधूनिhoneys
मधूनि:
कर्तृ (सन्ति/विद्यन्ते इति अध्याहृतक्रियायाः)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; अत्र प्रथमा (विद्यन्ते इति अध्याहृतम्)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
महार्हाणिvery precious
महार्हाणि:
विशेषण (मधूनि इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootमहार्ह (प्रातिपदिक; महा + अर्ह)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (मधूनि इति)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण (location: 'in which')
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
पर्वतसत्तमेin the excellent mountain
पर्वतसत्तमे:
अधिकरण (in the best of mountains)
TypeNoun
Rootपर्वत + सत्तम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बोधन/अधिकरण-प्रयोगः (यस्मिन् ... पर्वतसत्तमे)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (देशाधिकरण-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (adverb: 'there')
एवindeed / just
एव:
अवधारण
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्ययम् (particle of emphasis)
रमतेrejoices / delights
रमते:
क्रिया
TypeVerb
Root√रम् (रमते)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्
रम्येdelightful
रम्ये:
अधिकरणे विशेषणम्
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक; √रम् + यत्)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (काञ्चनपर्वते इति)
काञ्चनपर्वतेon the golden mountain
काञ्चनपर्वते:
अधिकरण (where he delights)
TypeNoun
Rootकाञ्चन + पर्वत (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
मुख्यःchief
मुख्यः:
विशेषण (कर्तृसमनाधिकरणम्)
TypeAdjective
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (यूथपः इति)
वानरमुख्यानाम्of the chief vanaras
वानरमुख्यानाम्:
सम्बन्ध (genitive: 'among/of the chiefs of monkeys')
TypeNoun
Rootवानर + मुख्य (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां मुख्यानाम्)
केसरीKesari
केसरी:
कर्तृसमनाधिकरण (यूथपः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootकेसरी (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; व्यक्तिनाम
नामnamed
नाम:
नामनिर्देश (appositive marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय/निपात; 'named')
Formनाम-निपातः (indeclinable particle indicating appellation)
यूथपःleader of a troop
यूथपः:
कर्तृ (रमते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootयूथप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

"These hundred and hundred thousand black monkeys with a tail like that of a cow called Golangulas, endowed with black coloured face, fearsome and with extraordinary strength, watching the bridge constructed, surround Gavaksha the leader, who himself is a Golangula and of great speed. They intend to demolish Lanka with their vigour."

K
Kesari (Vanara yūthapa)
S
Sun (Sūrya)
B
bees (bhramara)
S
sages (maharṣi)

FAQs

Dharma is reflected as harmony between power and sanctity: a mighty leader is situated in a landscape marked by ṛṣi-presence and abundance, implying that strength aligned with sacred order and restraint is auspicious and legitimate.

The speaker continues identifying Vanara leaders, now describing Kesari and the magnificent, sacred, fruit-rich mountain region associated with him.

Auspicious leadership—eminence paired with a setting associated with sages, order, and prosperity, suggesting steadiness and righteousness rather than mere aggression.