Shloka 34

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

इत्येवंपरिपृष्टास्तेस्वंस्वंमतमतन्द्रिताः ।सोपचारंतदाराममूचुर्हितचिकीर्षवः ।।6.17.34।।

Transliteration

ity evaṁ paripṛṣṭās te svaṁ svaṁ matam atandritāḥ |

sopacāraṁ tadā rāmam ūcur hitacikīrṣavaḥ ||6.17.34||

Translation

So befragt, sprachen sie—wachsam und auf das Heil bedacht—damals ehrerbietig zu Rāma, und jeder trug seine wohlüberlegte Meinung vor.

Word by Word

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (Discourse marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: वाक्यसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/thus)

• एवम्: in this manner
• एवम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• परिपृष्टाः: having been questioned
• परिपृष्टाः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि-प्रच्छ् (धातु) > परिपृष्ट (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ते इति विशेष्यस्य

• ते: they
• ते: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• स्वम्: one's own
• स्वम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण मतम्

• स्वम्: (each) his own
• स्वम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति (each his own)

• मतम्: opinion
• मतम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अतन्द्रिताः: unwearied, vigilant
• अतन्द्रिताः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-तन्द्रित (प्रातिपदिक)
• Form: नञ्-पूर्वक (negated), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ते इति विशेष्यस्य

• सोपचारम्: respectfully
• सोपचारम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स (उपसर्गार्थ) + उपचार (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव (स + उपचारम् = 'with courtesy/respectfully'), क्रियाविशेषणत्वेन

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• रामम्: to Rama
• रामम्: सम्प्रदान (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• हितचिकीर्षवः: desiring to do good
• हितचिकीर्षवः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हित (प्रातिपदिक) + चिकीर्षु (कृदन्त, देसिदेरिवेटिव)
• Form: तत्पुरुष (हितं चिकीर्षवः = wishing to do good), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ते इति विशेष्यस्य

Context

The Vanaras having heard the words spoken by Rama in that way, tendered beneficial advice and their own opinion respectfully, to be vigilant.

Characters & Entities

• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in governance includes respectful consultation: advisers must speak with courtesy and aim at hita (the good), not personal victory.

What is the narrative situation?

After Rāma invites counsel about Vibhīṣaṇa, the vānaras respond with vigilant, respectful advice.

Which character virtue is emphasized?

Collective responsibility and civility in speech—offering guidance for the common good.