Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

विभीषणोपदेशः

Vibhīṣaṇa’s Counsel to Rāvaṇa and the Rākṣasa Court

भित्त्वानतावत्प्रविशन्तिकायंप्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः ।शिताश्शराराघवविप्रमुक्ताःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ।।।।

bhittvā na tāvat praviśanti kāyaṁ prāṇāntikās te ’śani-tulya-vegāḥ | śitāḥ śarā rāghava-vipramuktāḥ prahasta tenaiva vikatthase tvam ||

Prahastha, jene scharfen Pfeile, von Rāghava entsandt—lebensbeendend, schnell wie ein Blitz—haben deinen Leib noch nicht zerrissen und durchdrungen. Gerade deshalb prahlst du noch.

भित्त्वाhaving torn/splitting
भित्त्वा:
पूर्वकालक्रिया (prior action to main verb)
TypeIndeclinable
Rootभिद् (धातु) → भित्त्वा (क्त्वान्त/अव्ययभावार्थे)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययप्रयोगः (indeclinable); धातुः: भिद् (to split/tear)
not
:
निषेध (negation of the verb)
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
तावत्to that extent / so much
तावत्:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (परिमाण/अवधि-अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (to that extent/so much/for so long)
प्रविशन्तिenter / penetrate
प्रविशन्ति:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formलट्-लकारः (present); प्रथमपुरुषः (3rd person); बहुवचनम् (plural); परस्मैपदम्
कायम्body
कायम्:
कर्म (object of प्रविशन्ति)
TypeNoun
Rootकाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः (masculine); द्वितीया-विभक्तिः (accusative); एकवचनम् (singular)
प्राणान्तिकाःlife-threatening / deadly
प्राणान्तिकाः:
कर्तृ (subject-qualifier of शराः)
TypeAdjective
Rootप्राण + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (प्राणानाम् अन्तिकाः = near to life i.e., life-threatening); पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम्
तेyour
ते:
सम्बन्ध (possessor: 'your')
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → ते
Formषष्ठी-विभक्तिः (genitive); एकवचनम् (singular); सर्वनाम (pronoun)
अशनितुल्यवेगाःhaving speed like a thunderbolt/meteor
अशनितुल्यवेगाः:
कर्तृ (subject-qualifier of शराः)
TypeAdjective
Rootअशनि + तुल्य + वेग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (अशन्या तुल्यः वेगः येषाम्/अशनितुल्यः वेगः); पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम्
शिताःsharp
शिताः:
कर्तृ (subject-qualifier of शराः)
TypeAdjective
Rootशित (प्रातिपदिक; शि/शै धातु-निष्पन्न विशेषण)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम्
शराःarrows
शराः:
कर्तृ (subject of प्रविशन्ति)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (nominative); बहुवचनम् (plural)
राघवविप्रमुक्ताःreleased by Rāghava (Rama)
राघवविप्रमुक्ताः:
कर्तृ (subject-qualifier of शराः)
TypeAdjective
Rootराघव + वि-प्र-मुच् (धातु) → विप्रमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (राघवेण विप्रमुक्ताः = released by Rāghava); भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम्
प्रहस्तO Prahasta
प्रहस्त:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootप्रहस्त (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्गः; सम्बोधन-विभक्तिः (vocative); एकवचनम्
तेनby that / therefore
तेन:
करण (instrument/means; also idiomatic: 'therefore/for that reason')
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → तेन
Formतृतीया-विभक्तिः (instrumental); एकवचनम्; सर्वनाम
एवindeed / just
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय; अवधारण)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (emphatic particle)
विकत्थसेyou boast
विकत्थसे:
क्रिया (main verb of 2nd clause)
TypeVerb
Rootवि-कत्थ् (धातु)
Formलट्-लकारः (present); मध्यमपुरुषः (2nd person); एकवचनम् (singular); आत्मनेपदम्
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ (subject of विकत्थसे)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वम्
Formप्रथमा-विभक्तिः (nominative); एकवचनम्; सर्वनाम

"Prahastha! Before the life-threatening sharp arrows which have the speed of a meteor released by Rama penetrate and tear your body, why are you boasting yourself?"

P
Prahasta
R
Rāma (Rāghava)

FAQs

Dharma favors foresight: one should not mistake the absence of immediate consequences for safety or moral legitimacy.

The speaker warns that Prahasta’s confidence exists only because the fatal encounter has not yet fully struck him.

Clear-eyed realism (viveka) in the face of danger.