Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

रावणवधोत्तरं विभीषणशोकः—क्षत्रधर्मोपदेशः

Vibhishana’s Lament after Ravana’s Fall; Instruction on Kshatriya-Dharma

विक्षिप्यदीर्घौनिश्चेष्टौभुजावङ्गभूषितौ ।मुकुटेनापवृत्तेनभास्कराकारवर्चसा ।।।।

vikṣipya dīrghau niśceṣṭau bhujāv aṅgadabhūṣitau |

mukuṭenāpavṛttena bhāskarākāravarcasā ||

Deine langen Arme, mit Armreifen geschmückt, liegen hingeworfen und reglos; und deine Krone ist herabgefallen, strahlend in einem Glanz wie die Sonne.

vikṣipyahaving flung/strewn
vikṣipya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvi-√kṣip (धातु) > vikṣipya (कृदन्त, ल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग (gerund/absolutive), ल्यप् (ktvā-equivalent): ‘विक्षिप्य’ = having flung/strewn
dīrghaulong
dīrghau:
Viśeṣaṇa of bhujau (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdīrgha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (Dual); विशेषण (of bhujau)
niśceṣṭaumotionless
niśceṣṭau:
Viśeṣaṇa of bhujau (विशेषण)
TypeAdjective
Rootniśceṣṭa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; विशेषण
bhujau(two) arms
bhujau:
Karma (कर्म) / described limbs
TypeNoun
Rootbhuja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन
aṅga-bhūṣitauadorned with armlets
aṅga-bhūṣitau:
Viśeṣaṇa of bhujau (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṅgada + bhūṣita (√bhūṣ + क्त)
Formतत्पुरुष-समास: ‘अङ्गदेन भूषितौ’; पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; क्तान्त विशेषण
mukuṭenawith/by the crown
mukuṭena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmukuṭa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
apavṛttenaknocked down, displaced
apavṛttena:
Viśeṣaṇa of mukuṭena (विशेषण)
TypeAdjective
Rootapa-√vṛt (धातु) > apavṛtta (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्तान्त; ‘अपवृत्त’ = knocked off/turned away; mukuṭena agrees (instrumental qualifier)
bhāskara-ākāra-varcasāwith sun-like radiance
bhāskara-ākāra-varcasā:
Karaṇa (करण) / Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootbhāskara + ākāra + varcas (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: ‘भास्करस्य आकारः’ + ‘तादृशं वर्चस्’; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग varcas-, तृतीया, एकवचन; विशेषण (of mukuṭena or its shine)

"Decked with armlets, motionless are your arms, broken, knocked down with the crown, radiant like the Sun."

V
Vibhīṣaṇa
C
Crown (mukuṭa)
A
Armlets (aṅgada)

FAQs

It implicitly teaches vairāgya (detachment): royal insignia and bodily strength are transient; dharma urges awareness of mortality.

A vivid description of the fallen warrior’s body and ornaments, intensifying the scene of lament after battle.

Sensitivity and truthful witnessing—grief expressed through careful observation rather than hatred.