Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

तांप्रतिज्ञांप्रतिज्ञायपुरासत्यपराक्रम ।।।।लघुःकश्चिदिवासत्त्वोनैवंवक्तुमिहार्हसि ।

tāṃ pratijñāṃ pratijñāya purā satyaparākrama | laghuḥ kaścid ivāsattvo naivaṃ vaktum ihārhasi ||

O du von wahrheitsgegründeter Tapferkeit – da du diesen Eid früher abgelegt hast – solltest du jetzt nicht so sprechen, als wärst du ein unbedeutender, geistloser Mann.

tāmthat
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
pratijñāmvow/promise
pratijñām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpratijñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
pratijñāyahaving vowed
pratijñāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootprati-√jñā (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया
purāformerly
purā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (formerly)
satyaparākramaO one of true valor
satyaparākrama:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsatya + parākrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; कर्मधारय: सत्यः पराक्रमः यस्य (epithet)
laghuḥlight/insignificant
laghuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootlaghu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'tvam' (understood) इत्यस्य विशेषणम्
kaścitsomeone
kaścit:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (प्रातिपदिक)
Formअनिश्चितवाचक सर्वनाम (indefinite pronoun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ivaas if/like
iva:
Upamāna (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक अव्यय (comparative particle)
asattvaḥspiritless/weak
asattvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roota-sattva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास/उपसर्ग: असत्त्वः (without courage/strength)
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
evamthus
evam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय
vaktumto speak
vaktum:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formतुमुन् (infinitive)
ihahere/now
iha:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (here/now)
arhasiyou ought/are fit
arhasi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootarh (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; न + अर्हसि = 'you should not'

When Raghava had spoken in that manner, Lakshmana spoke, pained by the irresolute talk (of Rama).

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
P
Pratijñā (vow)

FAQs

Dharma is steadfastness to one’s vow (pratijñā) grounded in satya; Lakṣmaṇa urges Rāma not to let grief undermine righteous commitment.

Lakṣmaṇa, revived, counsels Rāma against speaking in despair and reminds him of his earlier pledge and duty.

Lakṣmaṇa’s moral courage and commitment to satya-based resolve.