Previous Verse

Shloka 73

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

पुनश्च सोऽचिन्तयादात्तरूपो ध्रुवं विशिष्टा गुणतो हि सीता।अथायमस्यां कृतवान्महात्मा लङ्केश्वरः कष्टमनार्यकर्म।।5.9.73।।

punaś ca so 'cintayad āttarūpo dhruvaṃ viśiṣṭā guṇato hi sītā |

athāyam asyāṃ kṛtavān mahātmā laṅkeśvaraḥ kaṣṭam anāryakarma ||5.9.73||

Dann, wieder in seine wahre Gestalt zurückgekehrt, sann er nach: „Gewiss ist Sītā durch ihre Tugenden über alle erhaben. Ach! Der Herr von Laṅkā hat gegen sie eine schwere Tat begangen, unwürdig eines Edlen.“

punaḥagain
punaḥ:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (adverb: 'again')
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
acintayatthought
acintayat:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√cint (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ātta-rūpaḥhaving assumed (his) form
ātta-rūpaḥ:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootātta (कृदन्त, √dā/√ā-dā) + rūpa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (āttaṃ rūpaṃ yasya); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of saḥ)
dhruvamsurely
dhruvam:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootdhruva (प्रातिपदिक)
Formनिश्चयार्थक-अव्ययवत् प्रयोग (accusative used adverbially: 'surely')
viśiṣṭādistinguished
viśiṣṭā:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootviśiṣṭa (कृदन्त, √śiṣ with vi-)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of sītā)
guṇataḥby (her) virtues
guṇataḥ:
Hetu (हेतु/cause-respect)
TypeIndeclinable
Rootguṇa (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): 'in respect of qualities/from qualities'
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय
sītāSita
sītā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
athathen/now
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
ayamthis (man)
ayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
asyāmin her (case)
asyām:
Adhikarana (अधिकरण/in her case)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
kṛtavānhas done/did
kṛtavān:
Kriya (क्रिया/predicate with agent)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formक्तवतुँ-प्रत्ययान्त कृदन्त (perfect participle/agentive past); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः
mahātmāgreat-souled
mahātmā:
Karta (कर्ता/apposition)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण (epithet of laṅkeśvaraḥ)
laṅkeśvaraḥlord of Lanka
laṅkeśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlaṅkā (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (laṅkāyāḥ īśvaraḥ); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
kaṣṭamalas; a grievous thing
kaṣṭam:
Karma (कर्म/object; exclamatory)
TypeNoun
Rootkaṣṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म/विस्मयार्थक प्रयोग (alas!)
anārya-karmaan ignoble act
anārya-karma:
Karma (कर्म/object complement)
TypeNoun
Rootanārya (प्रातिपदिक) + karma (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'kaṣṭam' इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण

Having heard Hanuman's words, full of love, Rama replied.

H
Hanumān
S
Sītā
L
Laṅkeśvara (Rāvaṇa)
L
Laṅkā

FAQs

The verse explicitly condemns adharma: abducting a virtuous, lawful wife is an anārya act. Dharma is aligned with restraint, respect for marriage, and protection of the innocent.

Near the close of the sarga, Hanumān concludes that Sītā is morally superior to the palace women and laments Rāvaṇa’s ignoble wrongdoing.

Moral judgment grounded in truth: Hanumān recognizes virtue (guṇa) and names wrongdoing as wrongdoing without confusion.