Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

व्यावृत्ततिलकाः काश्चित्काश्चिदुद्भ्रन्तनूपुराः।पार्श्वे गलितहाराश्च काश्चित्परमयोषितः।।5.9.46।।

vyāvṛtta-tilakāḥ kāścit kāścid udbhrānta-nūpurāḥ | pārśve galita-hārāś ca kāścit parama-yoṣitaḥ || 5.9.46 ||

Bei manchen war das Stirnzeichen (Tilaka) verwischt, bei anderen hatten sich die Fußringe gelockert, und bei einigen edlen Frauen war die Halskette zur Seite gerutscht.

व्यावृत्ततिलकाः(some) with smudged tilaka marks
व्यावृत्ततिलकाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootव्यावृत्त-तिलक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि (यासां तिलकं व्यावृत्तम्/विसृतम्)
काश्चित्some
काश्चित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम (indefinite: some)
काश्चित्some
काश्चित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चितवाचक
उद्भ्रान्तनूपुराःwith loosened/displaced anklets
उद्भ्रान्तनूपुराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउद्भ्रान्त-नूपुर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि (यासां नूपुराणि उद्भ्रान्तानि/विस्रस्तानि)
पार्श्वेat the side
पार्श्वे:
Adhikarana (अधिकरण-देश)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; देश-अधिकरण
गलितहाराःwith necklaces slipped off
गलितहाराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगलित-हार (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि (यासां हाराः गलिताः)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
काश्चित्some
काश्चित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चितवाचक
परमयोषितःother women
परमयोषितः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम-योषित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: कर्मधारय (परमा योषितः = other/excellent women)

A few young women had their circular vermilion mark (on the forehead) smudged, some had their anklets loosened and a few had their necklaces.

W
women of the inner chambers
T
tilaka

FAQs

The verse serves as a narrative mirror: when inner discipline wanes, outer order also collapses; Dharma emphasizes inner regulation (indriya-nigraha) as the basis of dignity.

Continuing his survey, Hanumān notices physical signs of disorder—smudged tilaka, loosened anklets, and displaced necklaces—on sleeping women.

Hanumān’s careful observation (viveka): he gathers details without violating propriety, maintaining maryādā in conduct.