Previous Verse

Shloka 17

पुष्पकविमानदर्शनम्

The Vision of the Pushpaka and Lanka’s Jewel-like Mansions

ततस्तदा बहुविधभावितात्मनः कृतात्मनो जनकसुतां सुवर्त्मनः।अपश्यतोऽभवदतिदुःखितं मनः सुचक्षुषः प्रविचरतो महात्मनः।।5.7.17।।

tatas tadā bahuvidha-bhāvita-ātmanaḥ kṛtātmano janaka-sutāṃ su-vartmanaḥ | apaśyato 'bhavad ati-duḥkhitaṃ manaḥ su-cakṣuṣaḥ pravicarato mahātmanaḥ ||

Da nun jener Großherzige mit klarem Blick—dessen Geist viele Möglichkeiten erwog, der sich selbst bezwungen hatte und auf dem rechten Pfad wandelte—umherging, ohne Janakas Tochter zu finden, wurde sein Herz über alle Maßen bekümmert.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
भवनस्यof the mansion
भवनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
संस्थितम्standing/placed
संस्थितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + √स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (standing/placed)
महत्great
महत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (for विमानम्)
विमानम्aerial chariot/palace
विमानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
मणि-वज्र-चित्रितम्decorated with gems and diamonds
मणि-वज्र-चित्रितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमणि (प्रातिपदिक) + वज्र (प्रातिपदिक) + √चित्र्/चित्र (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण ‘चित्रित’ = decorated; समासः तत्पुरुषः (मणिभिः वज्रैश्च चित्रितम्)
प्रतप्त-जाम्बूनद-जाल-कृत्रिमम्made with latticed work of burnished Jāmbūnada-gold
प्रतप्त-जाम्बूनद-जाल-कृत्रिमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रतप्त (कृदन्त) + जाम्बूनद (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक) + कृत्रिम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: ‘artificially made with lattices of heated/burnished Jāmbūnada-gold’
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वीरःthe hero
वीरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि/विशेष्य (appositional)
पवन-आत्मजःson of the Wind-god
पवन-आत्मजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपवन (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (पवनस्य आत्मजः)
कपिःthe monkey
कपिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समानााधिकरण (with वीरः, पवनात्मजः)

Unable to find Sita, the disciplined and foresighted Hanuman, who always kept the righteous path, felt distressed while moving about, his mind oppressed by all kinds of thought.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē saptamassargaḥ৷৷Thus ends the seventh sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

H
Hanumān
S
Sītā (Janakasutā)
J
Janaka

FAQs

Dharma is perseverance in righteous duty: even when results are not immediate, the disciplined person continues the search without abandoning truth or purpose.

Hanumān continues roaming through the city, thinking through many possibilities, but still does not find Sītā, and his distress increases.

Kṛtātmatā (self-mastery) and su-vartman (commitment to the righteous path), sustained under emotional strain.