Shloka 51

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वन् जनकात्मजाम्।रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम्।।।।

Transliteration

tatrāhaṃ sarva-rātraṃ tu vicinvan janakātmajām |

rāvaṇāntaḥpura-gato na cāpaśyaṃ su-madhyamām ||

Translation

Dort, in Rāvaṇas inneren Palast gelangt, suchte ich die ganze Nacht nach Janakas Tochter, doch erblickte ich jene schön geschwungene, schlanktaillige Frau nicht.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष; एकवचन; प्रथमा

• सर्वरात्रम्: all night
• सर्वरात्रम्: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्व + रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (सर्वां रात्रिम् = सर्वरात्रम्); कालवाचक-अव्यय

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपातः/अन्वयार्थकः)

• विचिन्वन्: searching
• विचिन्वन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि√चि (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; कर्तरि (अहम्) सह

• जनकात्मजाम्: Janaka's daughter (Sītā)
• जनकात्मजाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जनक + आत्मजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (कर्म); षष्ठी-तत्पुरुष (जनकस्य आत्मजा)

• रावणान्तःपुरगतः: having entered Rāvaṇa's inner apartments
• रावणान्तःपुरगतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रावण + अन्तःपुर + गत (√गम् + क्त)
• Form: बहुपद-समासः (रावणस्य अन्तःपुरम् + गतः); क्त-कृदन्त; पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; अहम् इत्यस्य विशेषणम्

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय)

• अपश्यम्: I saw / found
• अपश्यम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/इम्पर्फेक्ट); उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• सुमध्यमाम्: the fair-waisted lady
• सुमध्यमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु + मध्यम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (कर्म); बहुव्रीहि (सु-मध्यमा यस्याः सा)

Context

"There when I went to the harem of Ravana and searched all night, I did not find the fair-waisted Janaka's daughter.

Characters & Entities

• Sītā (Janakātmajā)
• Janaka
• Rāvaṇa
• Rāvaṇa’s antaḥpura (inner palace/harem)
• Laṅkā (implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthful accountability in service: Hanumān reports even the failure to find Sītā, showing satya and integrity in duty-bound communication.

What is the narrative situation?

Hanumān describes entering Rāvaṇa’s inner quarters and searching throughout the night but not finding Sītā there.

Which character virtue is emphasized?

Udyama (unrelenting effort) joined with satya (truthfulness) in reporting results.