Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

रावण-प्रहस्त-हनूमद्वार्ता

Ravana and Prahasta Question Hanuman

किमेष भगवान्नन्दी भवेत्साक्षादिहागतः।।।।येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया सञ्चालिते पुरा।सोऽयं वानरमूर्तिस्स्यात्किंस्विद्बाणो महाऽसुरः।।।।

kim eṣa bhagavān nandī bhavet sākṣād ihāgataḥ |

yena śapto ’smi kailāse mayā sañcālite purā |

so ’yaṃ vānarāmūrtiḥ syāt kiṃsvid bāṇo mahāsuraḥ ||

Ist dies etwa der ehrwürdige Nandin selbst, der leibhaftig hierher gekommen ist? Er war es, der mich einst am Kailāsa verfluchte, als ich ihn früher erschütterte. Hat er die Gestalt eines Vānara angenommen, oder ist es vielleicht der große Asura Bāṇa?

kimwhat?/whether
kim:
प्रश्नार्थक-विशेषणम् (interrogative qualifier)
TypeNoun
Rootkim (किम्-प्रातिपदिक, interrogative pronoun)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Nom/Acc sg, neut.)
eṣaḥthis (one)
eṣaḥ:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootetad (एतद्-प्रातिपदिक, demonstrative pronoun)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nom sg, masc.)
bhagavānthe venerable lord
bhagavān:
कर्ता-विशेषणम् (appositive to subject)
TypeNoun
Rootbhagavat (भगवत्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nom sg, masc.)
nandīNandī (Nandi)
nandī:
कर्ता-सम्बोधन/अपादान-निरपेक्ष-नाम (proper-name in apposition to subject)
TypeNoun
Rootnandī (नन्दी-प्रातिपदिक, proper noun)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nom sg, masc.)
bhavetcould be / might be
bhavet:
क्रिया (predicate verb)
TypeVerb
Root√bhū (भू धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
sākṣātin person, directly
sākṣāt:
क्रियाविशेषणम् (manner)
TypeIndeclinable
Rootsākṣāt (साक्षात्-अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)
ihahere
iha:
अधिकरण (location, adverbial)
TypeIndeclinable
Rootiha (इह-अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (locative adverb)
āgataḥcome, arrived
āgataḥ:
कर्ता-विशेषणम् (predicate participle of subject)
TypeVerb
Root√gam (गम् धातु) + ā-उपसर्ग; क्त-प्रत्यय (आगत)
Formक्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि/भूतकर्तरि कृदन्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (past participle, Nom sg masc.)
yenaby whom / by which
yena:
करण (instrument/agentive means: 'by whom/whereby')
TypeNoun
Rootyad (यद्-प्रातिपदिक, relative pronoun)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (Instr sg, masc./neut.)
śaptaḥcursed
śaptaḥ:
कर्मणि-भावः (predicate with 'asmi': 'I am cursed')
TypeVerb
Root√śap (शप् धातु) क्त-प्रत्यय (शप्त)
Formक्त-प्रत्ययान्तः कर्मणि कृदन्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (past passive participle, Nom sg masc.)
asmiI am
asmi:
क्रिया (copula)
TypeVerb
Root√as (अस् धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
kailāseon/in Kailāsa
kailāse:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootkailāsa (कैलास-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (Loc sg, masc.)
mayāby me
mayā:
कर्ता (agent in passive construction)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद्-प्रातिपदिक, 1st person pronoun)
Formतृतीया एकवचनम् (Instr sg)
sañcālitewhen (it was) shaken/moved
sañcālite:
अधिकरण-विशेषणम् (qualifier of 'kailāse': 'when/with it having been shaken')
TypeVerb
Root√cal (चल् धातु) + sam-उपसर्ग; क्त-प्रत्यय (सञ्चालित)
Formक्त-प्रत्ययान्तः कर्मणि कृदन्तः; नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (past passive participle used adjectivally; Loc sg neut.)
purāformerly, earlier
purā:
कालाधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootpurā (पुरा-अव्यय)
Formअव्ययम्; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (temporal adverb)
saḥhe
saḥ:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Roottad (तद्-प्रातिपदिक, demonstrative pronoun)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nom sg, masc.)
ayamthis (very one)
ayam:
कर्ता-विशेषणम् (deictic apposition: 'this very')
TypeNoun
Rootidam (इदम्-प्रातिपदिक, demonstrative pronoun)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nom sg, masc.)
vānaramūrtiḥone having a monkey-form
vānaramūrtiḥ:
कर्ता-विशेषणम् (predicate nominative with 'syāt')
TypeNoun
Rootvānara + mūrti (वानर + मूर्ति)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (vānara-स्य mūrtiḥ); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nom sg, fem.)
syātmight be
syāt:
क्रिया (predicate verb)
TypeVerb
Root√as (अस् धातु) (भू-अर्थे) / √bhū (भू धातु) as 'to be' (स्यात्-form)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
kimwhat?/whether
kim:
प्रश्नार्थक-विशेषणम् (interrogative qualifier)
TypeNoun
Rootkim (किम्-प्रातिपदिक, interrogative pronoun)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Nom/Acc sg, neut.)
svidindeed? / perhaps?
svid:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootsvid (स्विद्-अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रश्न-निपातः (interrogative particle, emphatic)
bāṇaḥBāṇa (proper name)
bāṇaḥ:
कर्ता-सम्बन्धि-नाम (predicate identification)
TypeNoun
Rootbāṇa (बाण-प्रातिपदिक, proper noun)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nom sg, masc.)
mahāsuraḥthe great demon
mahāsuraḥ:
कर्ता-विशेषणम् (apposition to bāṇaḥ)
TypeNoun
Rootmahā + asura (महा + असुर)
Formकर्मधारयः (mahān asuraḥ); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nom sg, masc.)

The foremost of the vanaras spoke to the lord of ogres in response to the equiries made to him: "I have not come from Indra or Yama or Varuna. I have no friendship with Kubera. I have not been sent by Visnu. By birth I am vanara and I have come here.'

K
Kailāsa
B
Bāṇa

FAQs

Memory of a past curse functions as moral causality: actions (like arrogance toward Kailāsa) bear consequences, and one’s fear arises from awareness of prior wrongdoing.

Rāvaṇa, seeing the extraordinary vanara (Hanumān), wonders whether he is a divine agent connected to Nandin’s old curse or another powerful being like Bāṇa.

Not a virtue but a cautionary contrast: Rāvaṇa’s anxiety highlights the absence of humility and the lingering weight of past adharma.