Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

रावणभवनपरिक्रमणं हनूमतः शोकविचारश्च

Hanuman’s Circuit of Ravana’s Palace and the Crisis of Deliberation

तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा पञ्चत्वगतमानसम्।।।।भृशानुरक्तो मेधावी न भविष्यति लक्ष्मणः।

taṁ tu kṛcchragataṁ dṛṣṭvā pañcatvagatamānasam | bhṛśānurakto medhāvī na bhaviṣyati lakṣmaṇaḥ ||

Als er Rāma in tiefes Elend versunken sieht, den Geist gleichsam dem Tod verfallen, wird der weise, innig ergebene Lakṣmaṇa ebenfalls nicht überleben.

तम्him
तम्:
कर्म (Object of दृष्ट्वा)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तुbut
तु:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअन्वय-अव्यय (particle)
कृच्छ्रगतम्fallen into distress
कृच्छ्रगतम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootकृच्छ्र + गत (प्रातिपदिक; √गम् से क्त)
Formतत्पुरुष-समास (कृच्छ्रे गतः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेषण
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (Having seen)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वा-अव्ययकृदन्त (gerund)
पञ्चत्वगतमानसम्whose mind is as if gone to death
पञ्चत्वगतमानसम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootपञ्चत्व + गत + मानस (प्रातिपदिक)
Formसमास-समूह (तत्पुरुष-प्रधान): (1) पञ्चत्वगत = पञ्चत्वं गतः (द्वितीया-तत्पुरुष), (2) पञ्चत्वगतमानस = पञ्चत्वगतं मानसं यस्य/यस्य मानसं पञ्चत्वगतं (बहुव्रीहि-भावार्थे प्रयोगः, परन्तु रूपतः तत्पुरुष-समास-श्रृंखला); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेषण
भृशानुरक्तःdeeply devoted
भृशानुरक्तः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootभृशम् + अनुरक्त (प्रातिपदिक; अनु + √रञ्ज् से क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लक्ष्मणः इत्यस्य विशेषण
मेधावीwise
मेधावी:
विशेषण
TypeAdjective
Rootमेधाविन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
not
:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
भविष्यतिwill survive/be
भविष्यति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलृट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

"Seeing Rama in such a painful state, wise Lakshmana who has given his life to Rama, to whom he is deeply devoted will also not survive.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma as loyal service: Lakṣmaṇa’s life is bound to righteous duty and devotion to Rāma; the verse shows how dharmic bonds intensify shared suffering.

Hanumān foresees a chain of tragedy: Rāma’s collapse would immediately endanger Lakṣmaṇa as well.

Anurāga (steadfast devotion) coupled with medhā (discernment) in Lakṣmaṇa.