Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

द्वादशः सर्गः — हनूमतः अन्तःपुरविचयः

Hanuman’s Search Through Ravana’s Inner Apartments

स चिन्तयामास ततो महाकपिःप्रियामपश्यन्रघुनन्दनस्य ताम्।ध्रुवं हि सीता म्रियते यथा न मेविचिन्वतो दर्शनमेति मैथिली।।।।

sa cintayāmāsa tato mahākapiḥ |

priyām apaśyan raghunandanasya tām |

dhruvaṃ hi sītā mriyate yathā na me |

vicinvato darśanam eti maithilī ||

Da sann der große Affe nach: Da er die Geliebte des Raghu-Sohnes nicht fand, fürchtete er: „Gewiss vergeht Sītā, denn obwohl ich suche, kommt Maithilī nicht in meinen Blick.“

सःhe (that one)
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (he)
चिन्तयामासbegan to think / thought
चिन्तयामास:
क्रिया
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु) + आमास (परस्मैपद-परिप्रयोगः)
Formलिट्-लकारः (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; परिप्रयोगः ‘-आमास’ = ‘began to/kept on’
ततःthen, thereafter
ततः:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्; अव्यय-रूपम्)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (temporal adverb: then/thereafter)
महाकपिःthe great monkey (Hanuman)
महाकपिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootमहा + कपि (प्रातिपदिके; समासः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारय-समासः (महान् कपिः = great monkey)
प्रियाम्the beloved (woman)
प्रियाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्
अपश्यन्not seeing / not finding
अपश्यन्:
कर्ता (विशेषण-रूपेण कर्तुः)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → पश्यत् (वर्तमान-कृदन्त) + अ- (निषेध/अभाव)
Formवर्तमान-कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘अपश्यन्’ = न पश्यन् (not seeing), समकालिक-क्रिया (while not finding)
रघुनन्दनस्यof Raghunandana (Rama)
रघुनन्दनस्य:
षष्ठी-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootरघु + नन्दन (प्रातिपदिके; समासः)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (रघोः नन्दनः = Raghus descendant/son)
ताम्her
ताम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (her/that one)
ध्रुवम्surely, certainly
ध्रुवम्:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) → अव्ययीभूत-प्रयोगः
Formअव्ययम्; निश्चयार्थक-क्रियाविशेषणम् (surely/certainly)
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध-निपातः
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
Formअव्ययम्; निपातः (emphatic/causal particle: indeed/for)
सीताSita
सीता:
कर्ता
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम्
म्रियतेdies / is dying
म्रियते:
क्रिया
TypeVerb
Rootमृ (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमान), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्
यथाas, since (in the way that)
यथा:
सम्बन्ध-क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमान/प्रकार/यथार्थ-सम्बन्धे (as/just as/inasmuch as)
not
:
निषेधः
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
Formअव्ययम्; निषेध-निपातः (not)
मेto me / for me
मे:
सम्प्रदानम् (अर्थतः) / षष्ठी-सम्बन्धः (रूपतः)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध) / चतुर्थी-अर्थे अपि (to me) प्रचलितम्, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
विचिन्वतःof (me) searching / while searching
विचिन्वतः:
कर्ता (अनुषङ्गेण; ‘searching’ agent = me/he)
TypeVerb
Rootवि + चि (धातु) → विचिन्वत् (वर्तमान-कृदन्त)
Formवर्तमान-कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘of me while searching’ (genitive absolute-like dependence on मे)
दर्शनम्sight, appearance, seeing
दर्शनम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक; √दृश्-निष्पन्नं भाव/कर्म-नाम)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम्
एतिcomes, occurs, appears
एति:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमान), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
मैथिलीMaithili (Sita)
मैथिली:
कर्ता (दर्शनम्-एति इत्यत्र विषयः/सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootमैथिली (प्रातिपदिक; मिथिला-सम्बन्धिनी)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम्; सीतायाः विशेषण-नाम (daughter of Mithila)

The great monkey, unable to find the beloved of Rama thought Sita might not be surviving. So he started thinking, ' I could not see her even though I have searched allover'.

H
Hanumān
R
Rāma
S
Sītā
R
Raghu lineage (Raghunandana)

FAQs

Dharma includes responsibility for outcomes: Hanumān measures his duty not only by effort but by the urgent need to protect the innocent.

After searching without success, Hanumān’s mind turns to fear and doubt that Sītā may have died.

Empathetic concern and accountability—his distress arises from concern for Sītā and fidelity to Rāma’s mission.