Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

द्वादशः सर्गः — हनूमतः अन्तःपुरविचयः

Hanuman’s Search Through Ravana’s Inner Apartments

उत्पतन्निष्पतंश्चापि तिष्ठन्गच्छन् पुनः पुनः।अपावृण्वंश्च द्वाराणि कवाटान्यवघाटयन्।।5.12.15।।प्रविशन्निष्पतंश्चापि प्रपतन्नुत्पतन्नपि।सर्वमप्यवकाशं स विचचार महाकपिः।।5.12.16।।

utpatan niṣpataṃś cāpi tiṣṭhan gacchan punaḥ punaḥ |

apāvṛṇvaṃś ca dvārāṇi kavāṭāny avaghāṭayan ||

praviśan niṣpataṃś cāpi prapatan utpatan api |

sarvam apy avakāśaṃ sa vicacāra mahākapiḥ ||

Immer wieder sprang er auf und nieder—bald stand er, bald ging er—öffnete die Zugänge und stieß die Türen auf; er trat ein und wieder hinaus, stürzte hinab und schnellte empor. So durchstreifte der große Affe jeden Raum, der sich zum Suchen bot.

utpatanjumping up / leaping
utpatan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootut√pat (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle, शतृ), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (contextual)
niṣpatanleaping out / darting out
niṣpatan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootnis√pat (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (contextual)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि-कारक अव्यय (particle: also/even)
tiṣṭhanstanding
tiṣṭhan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (contextual)
gacchangoing
gacchan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (contextual)
punaḥagain
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्तिबोधक अव्यय (adverb: again)
punaḥagain
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्तिबोधक अव्यय (adverb: again)
apāvṛṇvanopening
apāvṛṇvan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootapa√vṛ (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (contextual)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
dvārāṇidoorways / entrances
dvārāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdvāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) बहुवचन (Accusative plural, neuter)
kavāṭānidoor-panels / shutters
kavāṭāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkavāṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (Accusative plural, neuter)
avaghāṭayanstriking down / pushing aside
avaghāṭayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootava√ghaṭ (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग (contextual)

Thinking thus, he started searching once again the basement cells, temples, homes within homes.

H
Hanumān (Mahākapi)
R
Rāvaṇa’s inner palace (implicit)

FAQs

Dharma is energetic, disciplined action: Hanumān does not merely intend good—he exerts body and mind fully to fulfill a righteous responsibility.

The narration depicts the intensity and breadth of Hanumān’s search as he moves through doors, passages, and levels of the palace complex.

Vīrya (valor/energy) joined with perseverance—unceasing effort in service of truth and justice.