Shloka 25

महानुभावस्य वचो निशम्यहरिर्नृपाणामृषभस्य तस्य।कृतं स मेने हरिवीरमुख्यस्तदा स्वकार्यं हृदयेन विद्वान्।।

mahānubhāvasya vaco niśamya harir nṛpāṇām ṛṣabhasya tasya | kṛtaṃ sa mene harivīramukhyaḥ tadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān ||

Als er die Worte jenes großherzigen, eines Stieres unter den Königen, vernommen hatte, erkannte der weise Anführer der Affenhelden in seinem Herzen, dass sein eigenes Vorhaben erfüllt war.

महानुभावस्यof the magnanimous one
महानुभावस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहानुभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; बहुव्रीहि: महान् अनुभावः यस्य (magnanimous)
वचःwords
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निशम्यhaving heard
निशम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि + शम्/शम् (धातु: to hear/attend; here 'निशम्' as hear)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund): 'having listened'
हरिःthe monkey (Sugriva)
हरिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नृपाणाम्of kings
नृपाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
ऋषभस्यof the bull/foremost
ऋषभस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootऋषभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषणार्थे (bull/foremost)
तस्यof that (Rama)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
कृतम्accomplished
कृतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकृत (कृ धातु + क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'accomplished (thing)'
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मेनेthought; considered
मेने:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
हरिवीरमुख्यःchief of monkey-heroes
हरिवीरमुख्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि-वीर-मुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: हरीणां वीराणां मुख्यः (chief among monkey-heroes)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
स्वकार्यंhis own task
स्वकार्यं:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व-कार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: स्वस्य कार्यम् (one's own task)
हृदयेनin his heart; with mind
हृदयेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/अन्तःकरणार्थे
विद्वान्wise; knowing
विद्वान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविद्वस् (विद् धातु + वस्; कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकृदन्त/विशेषण: 'wise/knowing'

'In times of grief or loss of wealth or at the hour of death, one who is patient does not abandon his wisdom, he does not despair.

R
Rāma
S
Sugrīva

FAQs

Dharma as trust in righteous alliance: Sugrīva recognizes that association with a dharmic king (Rāma) secures legitimate aims through truthful commitment.

At the close of the sarga, the narrator notes Sugrīva’s inner satisfaction after hearing Rāma’s words, sensing his objective is now assured.

Prudent discernment (hṛdayena vidvān): Sugrīva reads the moral certainty in Rāma’s speech and responds with confident resolve.