Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

हनूमद्विक्रम-प्रशंसा तथा महेन्द्रारोहणम्

Hanuman’s Self-Assertion of Power and Ascent of Mount Mahendra

वैनतेयस्य या शक्तिर्मम सा मारुतस्य वा।।4.67.23।।ऋते सुपर्णराजानं मारुतं वा महाजवम्।न तद्भूतं प्रपश्यामि यन्मां प्लुतमनुव्रजेत्।।4.67.24।।

vainateyasya yā śaktir mama sā mārutasya vā || 4.67.23 ||

ṛte suparṇarājānaṃ mārutaṃ vā mahājavam |

na tad bhūtaṃ prapaśyāmi yan māṃ plutam anuvrajet || 4.67.24 ||

Die Kraft, die Vainateya (Garuḍa) besitzt, ist auch die meine—und ebenso die des Māruta. Außer dem König der Vögel und dem schnellen Wind sehe ich kein Wesen, das mir folgen könnte, wenn ich fliege.

वैनतेयस्यof Vainateya (Garuḍa)
वैनतेयस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवैनतेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive/सम्बन्ध), एकवचन
याwhich
या:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-विशेषण (relative pronoun)
शक्तिःpower/capacity
शक्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive)
साthat
सा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक (correlative)
मारुतस्यof the Wind (Maruta)
मारुतस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
ऋतेexcept
ऋते:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formअपवाद/वर्जन-अव्यय (excepting), उपपद-योगे पञ्चमी/द्वितीया-समर्थः; अत्र द्वितीया
सुपर्णराजानम्the king of birds
सुपर्णराजानम्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootसुपर्ण-राजन् (प्रातिपदिक; सुपर्ण + राजन्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मारुतम्the Wind
मारुतम्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (or)
महाजवम्very swift
महाजवम्:
Apādāna (अपादान)
TypeAdjective
Rootमहा-जव (प्रातिपदिक; महा + जव)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying मारुतम्)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतम् इति विशेषणम्
भूतम्being/creature
भूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रपश्यामिI see
प्रपश्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√पश्/√दृश् (धातु; प्रपश्यति)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपदम्, उत्तम-पुरुष, एकवचन
यत्which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्लुतम्leaping/flying
प्लुतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्लुत (प्रातिपदिक; √प्लु/√प्लव्)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; माम् इति विशेषणम्
अनुव्रजेत्could follow
अनुव्रजेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-√व्रज् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुष, एकवचन

'Only Garuda and Maruta have the capacity to fly like me. No one other than the king of vultures and the Wind-god have the speed to fly like me.

H
Hanumān
V
Vainateya (Garuḍa)
M
Māruta (Wind-god)

FAQs

Dharma here is truthful self-assessment for the sake of duty: Hanumān states his capability plainly to remove obstacles to the righteous mission, not to deceive or boast falsely.

At the critical moment before the ocean crossing, Hanumān establishes that none can match his flight-speed except divine exemplars, strengthening the group’s confidence in success.

Satya (truthfulness) joined with niścaya (firm resolve): he speaks with certainty, presenting his capacity as a tool for service.