Shloka 5

वानरसेनानिर्गमनम्

Dispatch of the Vanara Search Parties

Devanagari script

पूर्वां दिशं प्रतिययौ विनतो हरियूथपः।।4.45.5।।ताराङ्गदादिसहितः प्लवङ्गो मारुतात्मजः।अगत्याचरितामाशां दक्षिणां हरियूथपः।।4.45.6।।

Transliteration

pūrvāṃ diśaṃ pratiyayau vinato hariyūthapaḥ ||4.45.5||

tārāṅgadādisahitaḥ plavaṅgo mārutātmajaḥ |

agastyācaritām āśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ ||4.45.6||

Translation

Vinata, ein Anführer der Affenscharen, zog nach Osten. Und der Heerführer, der Sohn des Windgottes, brach mit Tārā, Aṅgada und anderen nach Süden auf – in das von Agastya geheiligte Land.

Word by Word

• पूर्वाम्: eastern
• पूर्वाम्: कर्म (Karma, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of दिशम्)

• दिशम्: direction
• दिशम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रतिययौ: went/set out
• प्रतिययौ: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्रति-या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• विनतः: Vinata
• विनतः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: विनत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• हरियूथपः: leader of monkeys
• हरियूथपः: कर्ता (Karta, apposition)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + यूथप (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ‘हरीणां यूथपः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ताराङ्गदादिसहितः: accompanied by Tara, Angada, etc.
• ताराङ्गदादिसहितः: कर्ता (Karta, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तारा (प्रातिपदिक) + अङ्गद (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + सहित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: समाहार-तत्पुरुष ‘तारा-अङ्गद-आदि-भिः सहितः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• प्लवङ्गः: monkey
• प्लवङ्गः: कर्ता (Karta, apposition)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मारुतात्मजः: son of the Wind
• मारुतात्मजः: कर्ता (Karta, apposition)
• Type: Noun
• Root: मारुत (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ‘मारुतस्य आत्मजः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अगस्त्याचरिताम्: frequented/inhabited by Agastya
• अगस्त्याचरिताम्: कर्म (Karma, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक) + आ-चरित (चर् धातु से, कृदन्त)
• Form: तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ ‘अगस्त्येन आचरिता’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of आशाम्)

• आशाम्: quarter/direction
• आशाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: आशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दक्षिणाम्: southern
• दक्षिणाम्: कर्म (Karma, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of आशाम्)

• हरियूथपः: the monkey-leader
• हरियूथपः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + यूथप (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पुनरुक्ति—अपरपादे विषयान्तरगमनम्)

Context

Vinata, leader of the monkeys, set out for the eastern direction.The troop leader, son of the Wind-god along with Angada and Tara left for the south inhabited by Agastya.

Characters & Entities

• Vinata
• Hanuman (Marutatmaja)
• Tara
• Angada
• Agastya
• east (purva disha)
• south (dakshina asha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Collective dharma through coordinated roles: each leader accepts a direction and responsibility so the righteous mission is pursued efficiently.

What is the narrative situation?

Sugrīva’s forces are dispatched: Vinata goes east, while Hanumān with Aṅgada, Tārā, and others proceeds south—toward the region linked with sage Agastya.

Which character virtue is emphasized?

Teamwork and duty-bound leadership—capable individuals are assigned to demanding fronts.