Shloka 25
पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः
Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita
Devanagari script
समुद्रमवगाढांश्च पर्वतान्पत्तनानि च।मन्दरस्य च ये कोटिं संश्रिताः केचिदायताम्।।4.40.25।।कर्णप्रावरणाश्चैव तथा चाप्योष्ठकर्णकाः।घोरलोहमुखाश्चैव जवनाश्चैकपादकाः।।4.40.26।।अक्षया बलवन्तश्च पुरुषाः पुरुषादकाः।किराताः कर्ण चूडाश्च हेमाङ्गा: प्रियदर्शनाः।।4.40.27।।आममीनाशनास्तत्र किराता द्वीपवासिनः।अन्तर्जलचरा घोरा नरव्याघ्रा इति शृताः।।4.40.28।।एतेषामाश्रयास्सर्वे विचेयाः कावनौकसः।गिरिभिर्ये च गम्यन्ते प्लवनेन प्लवेन च।।4.40.29।।
Transliteration
samudram avagāḍhāṃś ca parvatān pattanāni ca |
mandarasya ca ye koṭiṃ saṃśritāḥ kecid āyatām ||4.40.25||
Translation
Sucht selbst an Orten, die tief im Meer versunken liegen, ebenso in Bergen und Städten; und bei jenen, die Zuflucht auf den weiten Höhen des Mandara genommen haben.
Word by Word
समुद्रम्ocean/sea
समुद्रम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (neuter; accusative; singular)
अवगाढान्deeply entered/penetrated (deep)
अवगाढान्:
विशेषण (qualifier of implied plural objects)
TypeAdjective
Rootअवगाढ (कृदन्त-प्रातिपदिक; धातु √गाह् (गाहँ प्रवेशने) उपसर्गः अव-)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन; भूतकृत्/कर्मणि-प्रयोगे ‘अवगाढ’ (masc; accusative; plural; past participial adjective)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन (masc; accusative; plural)
पत्तनानिtowns/cities
पत्तनानि:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootपत्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन (neuter; accusative; plural)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
मन्दरस्यof Mandara (mountain)
मन्दरस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootमन्दर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन (masc; genitive; singular)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
येwho/which (those who)
ये:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (pronoun; masc; nominative; plural)
कोटिम्peak/summit/ridge
कोटिम्:
कर्म (object of ‘saṃśritāḥ’)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (fem; accusative; singular)
संश्रिताःhaving taken refuge/resorted to
संश्रिताः:
कर्ता (subject predicate: ‘having resorted’)
TypeVerb
Rootसंश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक; धातु √श्रि (श्रिञ् सेवायाम्/आश्रये) उपसर्गः सम्-)
Formभूतकृत् (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; कर्तरि-प्रयोगे (past participle used predicatively; masc; nominative; plural)
केचित्some
केचित्:
कर्ता (subject apposition)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; अनिश्चितवाचक-सर्वनाम (indefinite pronoun; masc; nominative; plural)
आयताम्extended/long/broad
आयताम्:
विशेषण (qualifier; contextually of peaks/regions)
TypeAdjective
Rootआयत (कृदन्त-प्रातिपदिक; धातु √यम् (यमँ उपरमे/विस्तारे) उपसर्गः आ-)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन (masc; accusative; plural); विशेषणरूपेण (as adjective; ‘extended/long’)
कर्णप्रावरणाःear-coverers (those who cover their ears)
कर्णप्रावरणाः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootकर्ण + प्रावरण (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (masc; nominative; plural); षष्ठी-तत्पुरुषः ‘कर्णानां प्रावरणम्’ (ear-covering)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis)
तथाlikewise
तथा:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in that manner)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
अपिalso
अपि:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/सम्भावनार्थक-अव्यय (also/even)
ओष्ठकर्णकाःthose with ears on/at the lips
ओष्ठकर्णकाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootओष्ठ + कर्णक (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘ओष्ठे कर्णकौ यस्य’ इत्यर्थे (lips-ear type)
घोरलोहमुखाःdreadful iron-faced (ones)
घोरलोहमुखाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootघोर + लोह + मुख (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; कर्मधारयः/तत्पुरुष-समाससन्निकर्षः ‘घोरं लोहमुखं येषाम्’ (having dreadful iron faces)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
एवindeed
एव:
अवधारण
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
जवनाःswift ones
जवनाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootजवन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (masc; nominative; plural)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
एकपादकाःone-footed (ones)
एकपादकाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootएक + पादक (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; द्विगु-समासः ‘एकः पादः येषाम्’ (one-footed)
अक्षयाःimperishable/undestroyable
अक्षयाः:
विशेषण (of puruṣāḥ)
TypeAdjective
Rootअक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (masc; nominative; plural)
बलवन्तःpowerful
बलवन्तः:
विशेषण (of puruṣāḥ)
TypeAdjective
Rootबलवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (masc; nominative; plural)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
पुरुषाःmen/people
पुरुषाः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (masc; nominative; plural)
पुरुषादकाःcannibals/man-eaters
पुरुषादकाः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootपुरुष + आदक (प्रातिपदिक; √अद् (अदँ भक्षणे) + ण्वुल्/क)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘पुरुषान् अदन्ति’ (man-eaters)
किराताःKirātas (tribal people)
किराताः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकिरात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (masc; nominative; plural)
कर्णचूडाःear-crest(ed) (hair reaching ears)
कर्णचूडाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकर्ण + चूडा (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः ‘कर्णपर्यन्ता चूडा येषाम्’ (hair/crest reaching the ears)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
हेमाङ्गाःgolden-limbed
हेमाङ्गाः:
विशेषण (of kirātāḥ/people)
TypeAdjective
Rootहेम + अङ्ग (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः ‘हेमवत् अङ्गं येषाम्’ (golden-limbed)
प्रियदर्शनाःpleasing in appearance
प्रियदर्शनाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रिय + दर्शन (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; कर्मधारयः ‘प्रियं दर्शनं येषाम्/प्रियदर्शनाः’ (pleasant-looking)
आममीनाशनाःeaters of raw fish
आममीनाशनाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootआम + मीन + अशन (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः ‘आमान् मीनान् अश्नन्ति’ (eaters of raw fish)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)
किराताःKirātas
किराताः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकिरात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन
द्वीपवासिनःisland-dwellers
द्वीपवासिनः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootद्वीप + वासिन् (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः ‘द्वीपे वसन्ति’ (island-dwellers)
अन्तर्जलचराःunderwater-movers
अन्तर्जलचराः:
कर्ता
TypeNoun
Rootअन्तर् + जल + चर (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः ‘जले अन्तर् चरन्ति’ (moving under water)
घोराःfierce/terrible
घोराः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (masc; nominative; plural)
नरव्याघ्राःtigers among men
नरव्याघ्राः:
कर्ता
TypeNoun
Rootनर + व्याघ्र (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः ‘नरेषु व्याघ्राः’ (tigers among men)
इतिthus
इति:
वाक्यसम्बन्ध (quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/निगमनार्थक-अव्यय (quotative particle: thus)
श्रुताःare heard/are said
श्रुताः:
कर्म (reported predicate about subject)
TypeVerb
Rootश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; धातु √श्रु (श्रु श्रवणे))
Formभूतकृत् (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; कर्मणि-भावे ‘श्रुताः’ (have been heard/are said)
एतेषाम्of these/of them
एतेषाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन (pronoun; genitive; plural)
आश्रयाःabodes/shelters
आश्रयाः:
कर्म (objects to be searched)
TypeNoun
Rootआश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (masc; nominative; plural)
सर्वेall
सर्वे:
विशेषण (of āśrayāḥ)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (masc; nominative; plural)
विचेयाःshould be searched/examined
विचेयाः:
विधेय (obligation predicate)
TypeVerb
Rootवि + चि (धातु √चि (चि चिन्तने/चयने) उपसर्गः वि-) → विचेय (कृदन्त; तव्यत्)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; विधिलिङ्गार्थे ‘should be searched/examined’ (gerundive; masc; nominative; plural)
काननौकसःO forest-dwellers (vanaras)
काननौकसः:
सम्बोधन/कर्ता (addressed agents)
TypeNoun
Rootकानन + ओकस् (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः ‘कानने ओकः (निवासः) येषाम्’ (forest-dwellers)
गिरिभिःby/with mountains
गिरिभिः:
करण/सह (means/along)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; बहुवचन (masc; instrumental; plural)
येwhich/that (those that)
ये:
कर्ता (subject of gamyante)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन (pronoun; masc; nominative; plural)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
गम्यन्तेare gone to/are reachable/are traversed
गम्यन्ते:
क्रिया (verbal predicate)
TypeVerb
Rootधातु √गम् (गमॢँ गतौ)
Formलट्-लकार; कर्मणि-प्रयोग; प्रथमपुरुष; बहुवचन (present; passive; 3rd person plural)
प्लवनेनby leaping/jumping
प्लवनेन:
करण (means)
TypeNoun
Rootप्लवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन (neuter; instrumental; singular)
प्लवेनby a leap/jump
प्लवेन:
करण (means)
TypeNoun
Rootप्लव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन (masc; instrumental; singular)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
Context
'There are people who have taken shelter in the deep pits in the midst of the sea, in deep valleys, mountains, cities and broad peaks of Mandara mountain and forests.All those regions should be thoroughly searched. There are innumerable inhabitants,such as strong cannibals, some who cover their ears, some who have ears extended up to the lips, some with dreadful metallic faces, some swift-moving, one-footed indestructible beings. There are Kirata tribes of golden complexion and handsome looks whose tuft of hair is set to the sides so that it touches their ears. These Kiratas are Island-dwellers and they eat uncooked fish.They move in waters and are fierce, known as tiger-like men (Naravyagras because half of their body is human and other half is tiger in form). All the shelters of these forest-dwellers should be searched well.Those who can be sent by crossing mountains, those who can leap (in air) and those who can swim through waters may be also dispatched.
Characters & Entities
S
SītāS
Samudra (ocean)M
MandaraFAQs
Dharma requires courage in righteous pursuit: difficult or dangerous terrain does not excuse abandoning one’s duty.
Sugrīva broadens the search domain to include oceanic depths, mountains, towns, and Mandara’s heights.
Fearlessness and endurance—qualities needed to uphold the mission despite extreme geography.