Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थंसा वानरी लक्ष्मणमप्रमेयम्।पुन स्सखेदं मदविह्वलञ्चभर्तुर्हितं वाक्यमिदं बभाषे।।।।

ity ēvam uktvā vacanaṁ mahārthaṁ sā vānarī lakṣmaṇam apramēyam |

punaḥ sakhēdaṁ madavihvalaṁ ca bhartuḥ hitaṁ vākyam idaṁ babhāṣē ||

Nachdem sie so zu Lakṣmaṇa von unermeßlicher Kraft Worte von großer Bedeutung gesprochen hatte, redete die Königin der Vānara—spielerisch, doch vom Rausch schwankend—abermals dieses Wort des Rates zum Wohle ihres Gemahls.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), 'having said'
वचनम्speech/words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
महा-अर्थम्of great import
महा-अर्थम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (महान् अर्थः = very meaningful)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
वानरीfemale monkey
वानरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवानरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अप्रमेयम्unfathomable
अप्रमेयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअप्रमेय (प्रातिपदिक; नञ्-समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (न प्रमेयः)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb: again)
सखेदम्with dejection
सखेदम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/भाव)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + खेद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (खेदेन सह)
मद-विह्वलम्overcome by intoxication
मद-विह्वलम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/भाव)
TypeAdjective
Rootमद (प्रातिपदिक) + विह्वल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (मदेन विह्वलम्)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
भर्तुःof (her) husband/lord
भर्तुः:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन
हितम्beneficial
हितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहित (प्रातिपदिक; √धा/√हि? as adjective 'beneficial')
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वाक्यम्statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
बभाषेspoke
बभाषे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भाष् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Overcome by drunkenness, Tara once again spoke to Lakshmana of unfathomable prowess, in a meaningful way keeping in view the welfare of her playful and drunken lord:

T
Tārā
L
Lakṣmaṇa
S
Sugrīva

FAQs

Dharma includes speaking timely, beneficial counsel (hita-vacana), even amid personal or courtly distractions, to protect rightful obligations and relationships.

The narrator marks a transition: after her initial reasoning, Tārā continues advising Lakṣmaṇa with Sugrīva’s welfare in view.

Hita-bhāṣitā (beneficial speech)—Tārā’s ability to counsel responsibly in a tense moment.