Previous Verse

Shloka 22

किष्किन्धाकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः

Lakshmana’s Anger Reported; Hanuman Advises Propitiation and Timely Mobilization

न रामरामानुजशासनं त्वयाकपीन्द्र युक्तं मनसाऽप्यपोहितुम्।मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलंस राघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः।।

na rāma-rāmānuja-śāsanaṃ tvayā kapīndra yuktaṃ manasā 'py apohitum | mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sa rāghavasyāsya surendra-varcasaḥ ||

O Herr der Affen, es ziemt dir nicht, selbst im Geist, den Befehl Rāmas oder seines jüngeren Bruders beiseitezuschieben. Dein eigenes Herz weiß: Dieser Rāghava, dessen Glanz dem Indras gleicht, besitzt Kraft, die das Menschliche übersteigt.

nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negative particle)
rāma-rāmānuja-śāsanamthe command of Rama (and/or Lakshmana)
rāma-rāmānuja-śāsanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक) + rāmānuja (प्रातिपदिक) + śāsana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘रामस्य (वा) रामानुजस्य शासनम्’
tvayāby you
tvayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-प्रातिपदिक (2nd person pronoun), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
kapīndraO lord of monkeys
kapīndra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkapi + indra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘कपीनाम् इन्द्रः’
yuktamproper/fit
yuktam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyukta (कृदन्त; √yuj युज्)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; ‘युक्तम्’ = proper/fit (impersonal predicate with ‘na’)
manasāby mind, in the mind
manasā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
apieven
api:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारक-अव्यय (particle: even/also)
apohitumto disregard/put aside
apohitum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootapa-√uh (ऊह्) (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (infinitive), ‘अपोढुम्/अपोहितुम्’ = to remove/overlook
manaḥmind
manaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle: indeed/for)
teyour
te:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-प्रातिपदिक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
jñāsyatiwill know/realize
jñāsyati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√jñā (ज्ञा) (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
mānuṣamhuman
mānuṣam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmānuṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘बलम्’ इति विशेषणम्
balamstrength
balam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
rāghavasyaof Raghava (Rama)
rāghavasya:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrāghava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
asyaof this (man) / his
asya:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
surendra-varcasaḥof (one) having Indra-like radiance
surendra-varcasaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsurendra (प्रातिपदिक) + varcas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; कर्मधारयः—‘सुरेन्द्र इव वर्चः यस्य’ (Indra-like lustre) used as qualifier of ‘asya/saḥ’

When Sugriva spoke thus, Hanuman the great monkey, submitted in the presnce of the monkey-ministers, applying his own logic:

K
Kapīndra (Sugrīva)
R
Rāma
R
Rāmānuja (Lakṣmaṇa)
I
Indra (Surendra)

FAQs

Dharma here is faithful compliance with rightful authority: one must not mentally dismiss the commands of the righteous, especially when bound by truth and obligation.

Hanumān warns Sugrīva that ignoring Rāma and Lakṣmaṇa’s directives is both morally wrong and practically dangerous, given Rāma’s extraordinary power.

Reverence for dharmic authority and disciplined loyalty to one’s commitments.