Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्

Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva

विपक्वशालिप्रसवानि भुक्त्वाप्रहर्षिता सारसचारुपङ्क्तिः।नभस्समाक्रामति शीघ्रवेगाःवातावधूता ग्रथितेव माला।।

vipakvaśāliprasavāni bhuktvā praharṣitā sārasacārupaṅktiḥ |

nabhaḥ samākrāmati śīghravegā vātāvadhūtā grathiteva mālā ||

Nachdem sie von den reifen Reisähren gekostet haben, ergreifen die schönen Reihen der Sārasa, froh und schnell, den Himmel—vom Wind getrieben, wie eine aufgefädelte Girlande, die hinaufgeschleudert wird.

vipakva-śāli-prasavāniripened rice-grains/ears of paddy
vipakva-śāli-prasavāni:
Karma (कर्म/Object of bhuktvā)
TypeNoun
Rootvipakva (कृदन्त; vi-√pac 'पच्' क्त) + śāli (प्रातिपदिक) + prasava (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनम्; भुक्त्वा-क्रियायाः कर्म
bhuktvāhaving eaten
bhuktvā:
Pūrvakāla-kriyā
TypeIndeclinable
Root√bhuj (धातु; 'भुज्' to eat)
Formक्त्वान्त अव्ययम् (gerund)
praharṣitādelighted
praharṣitā:
Karta-anvaya
TypeAdjective
Rootpraharṣita (कृदन्त; pra-√hṛṣ 'हृष्' क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; पङ्क्तिः विशेषयति
sārasa-cāru-paṅktiḥa lovely line of sārasa birds
sārasa-cāru-paṅktiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootsārasa (प्रातिपदिक) + cāru (प्रातिपदिक) + paṅkti (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; (a lovely row/flock of sārasa birds)
nabhaḥthe sky
nabhaḥ:
Karma (कर्म/Object of samākrāmati)
TypeNoun
Rootnabhas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (epic usage: object of motion/extent)
samākrāmatitraverses/occupies
samākrāmati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ā-√kram (धातु; 'क्रम्' to stride)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
śīghra-vegāḥswift-moving
śīghra-vegāḥ:
Karta-anvaya
TypeAdjective
Rootśīghra (प्रातिपदिक) + vega (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम् (पङ्क्तिः/माला-उपमा अनुसारं); 'शीघ्रः वेगः यस्याः'
vāta-avadhūtāwind-tossed
vāta-avadhūtā:
Karta-anvaya
TypeAdjective
Rootvāta (प्रातिपदिक) + avadhūta (कृदन्त; ava-√dhū 'धू' क्त)
Formतत्पुरुषसमासः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; पङ्क्तिः विशेषयति—'वातेन अवधूता' (blown by wind)
grathitāstrung
grathitā:
Upamāna-anvaya
TypeAdjective
Rootgrathita (कृदन्त; √grath 'ग्रथ्' to string, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; माला-उपमा विशेषणम्
ivalike
iva:
Upamāna-dyotaka
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्ययम्
mālāa garland
mālā:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootmālā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम् (उपमान)

'Driven by the wind, the lovely sarasa birds, after eating ripened grains from paddy fields happily fly the sky in rows like a garland at great speed.

S
sārasa (sārasā birds)
N
nabhas (sky)
V
vāta (wind)

FAQs

Dharma is ordered cooperation: the birds move in disciplined rows, suggesting that collective life flourishes through coordination, not chaos—an ethical ideal for society.

Autumn abundance is depicted: ripe fields feed birds, and the sky fills with their formations, enriching the seasonal panorama around Rama.

Saṅghabodha (sense of community): acting in a way that supports and harmonizes with others.