Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्तिप्रवान्ति वातास्समुदीर्णघोषाः।प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रंनद्योजलैर्विप्रतिपन्नमार्गाः।।

varṣa-pravegā vipulāḥ patanti pravānti vātāḥ samudīrṇa-ghoṣāḥ | praṇaṣṭa-kūlāḥ pravahanti śīghraṃ nadyo jalair vipratipanna-mārgāḥ ||

Gewaltige Regenströme stürzen herab; Winde wehen mit anschwellendem Dröhnen. Flüsse, deren Ufer zerbrochen sind, schießen rasch dahin—das Wasser treibt sie in veränderte Läufe.

वर्षप्रवेगाःrain-forces/violent rushes of rain
वर्षप्रवेगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + प्रवेग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विपुलाःvast/abundant
विपुलाः:
Karta-anvayi (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with वर्षप्रवेगाः
पतन्तिfall
पतन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
प्रवान्तिblow forth
प्रवान्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वा (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
वाताःwinds
वाताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
समुदीर्णघोषाःwith loud roaring raised
समुदीर्णघोषाः:
Karta-anvayi (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + उद् + ईर् (धातु) → समुदीर्ण (कृदन्त, क्त) + घोष (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with वाताः
प्रणष्टकूलाःwhose banks are destroyed
प्रणष्टकूलाः:
Karta-anvayi (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + नश् (धातु) → प्रणष्ट (कृदन्त, क्त) + कूल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with नद्यः
प्रवहन्तिflow
प्रवहन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वह् (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
शीघ्रम्swiftly
शीघ्रम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्रम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जलैःwith waters
जलैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
विप्रतिपन्नमार्गाःwhose course has changed
विप्रतिपन्नमार्गाः:
Karta-anvayi (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + प्रति + पद् (धातु) → विप्रतिपन्न (कृदन्त, क्त) + मार्ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with नद्यः

'Torrents of rain pour at great speed. Winds roar. Rivers flow swiftly changing their direction due to breach in the banks;

R
Rivers (nadī)

FAQs

It suggests the dharmic need for steadiness: when supports (banks) collapse, even what is normally orderly (rivers) becomes erratic—so one must strengthen foundations (character, institutions) before crisis.

The poem describes monsoon violence—rain, wind, and rivers in spate, reshaping their paths.

Stability and self-control: the imagery warns that without boundaries, force can become disorder.