Shloka 26

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

Devanagari script

एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः।वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः।।।।

Transliteration

evaṁ vicitrāḥ patagā nānārāvavirāviṇaḥ |

vṛkṣagulmalatāḥ paśya sampatanti samantataḥ ||

Translation

Sieh: diese wunderbaren Vögel, die mit mancherlei Rufen erschallen, fliegen von überall her zu Bäumen, Sträuchern und Ranken.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Prakara (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्ययम् (adverb: thus)

• विचित्राः: variegated/wondrous
• विचित्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विचित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifies पतगाः)

• पतगाः: birds
• पतगाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पतग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• नाना-राव-विराविणः: making many kinds of cries
• नाना-राव-विराविणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय) + राव (प्रातिपदिक) + विराविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः: नानाविधः रावः येषां ते / नानारावैः विराविणः; विशेषणम् (qualifies पतगाः)

• वृक्ष-गुल्म-लताः: trees, shrubs, and vines
• वृक्ष-गुल्म-लताः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक) + गुल्म (प्रातिपदिक) + लता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (copulative): वृक्षाश्च गुल्माश्च लताश्च; गत्यर्थे द्वितीया (goal/object of motion)

• पश्य: see
• पश्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः, मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सम्पतन्ति: fly towards / alight
• सम्पतन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+पत् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• समन्ततः: everywhere
• समन्ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: देश-अव्ययम् (adverb: on all sides)

Context

'See, the different kinds of birds flying towards trees, shrubs and vines making wonderful sounds all over.

Characters & Entities

• Lakshmana
• birds (patagāḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It suggests attentiveness and right perception: dharma begins with seeing reality clearly—here, nature’s harmony contrasts with the hero’s inner grief, urging disciplined awareness rather than rash action.

What is the narrative situation?

Rāma points out the spring landscape to Lakṣmaṇa; the lively movement of birds frames his lament.

Which character virtue is emphasized?

Mindful endurance: despite sorrow, Rāma remains observant and composed enough to describe the world accurately.