Previous Verse
Next Verse

Shloka 126

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

निरीक्षमाणस्सहसा महात्मा सर्वं वनं निर्झरकन्दराश्च।उद्विग्नचेतास्सह लक्ष्मणेन विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे।।।।

nirīkṣamāṇaḥ sahasā mahātmā sarvaṃ vanaṃ nirjharakandarāś ca | udvignacetāḥ saha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthē ||

Sogleich überblickte der großherzige Rama den ganzen Wald mit seinen Bächen und Höhlen; im Herzen beunruhigt, vom Kummer getroffen, brach er mit Lakshmana auf.

निरीक्षमाणःobserving
निरीक्षमाणः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनि + ईक्ष् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सहसाsuddenly/quickly
सहसा:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
महात्माgreat-souled one
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण of 'वनम्'
वनम्forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
निर्झरकन्दराःstreams and caves
निर्झरकन्दराः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्झर + कन्दरा (प्रातिपदिकानि)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; द्वन्द्व: 'streams and caves'
and
:
Sambandha/Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
उद्विग्नचेताःanxious at heart
उद्विग्नचेताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउद्विग्न + चेतस् (प्रातिपदिकानि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: उद्विग्नं चेतः यस्य
सहwith
सह:
Sahakari (सहकारी)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय (preposition-like) = with
लक्ष्मणेनwith Lakshmana
लक्ष्मणेन:
Sahakari/Karana (सहकारी/करण)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विचार्यhaving reflected
विचार्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवि + चर् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); 'having considered'
दुःखोपहतःafflicted by sorrow
दुःखोपहतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःख + उपहत (प्रातिपदिकानि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'struck by sorrow'
प्रतस्थेset out/departed
प्रतस्थे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + स्था (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

The great Rama was overcome with grief while scanning the entire forest with its streams and caves. Engrossed in her thoughts, dejected at heart and inflicted with pain, he set both, accompanied by Lakshmana.

R
Rama
L
Lakshmana
F
Forest
C
Caves

FAQs

Dharma includes perseverance amid suffering: even when sorrow persists, one continues the rightful quest with vigilance and reflection.

Rama and Lakshmana move through the wilderness, carefully surveying terrain—streams and caves—while Rama remains inwardly troubled.

Endurance and purposeful action despite grief, supported by companionship and counsel.