Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 88, Shloka 5
रामशय्यादर्शनम्
Bharata Beholds Rama’s Forest Bed
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।।।
prāsādāgravimāneṣu valabhīṣu ca sarvadā |
haimarājatabhaumeṣu varāstaraṇaśāliṣu ||
puṣpasañcayacitreṣu candanāgarugandhiṣu |
pāṇḍurābhraprakāśeṣu śukasaṅgharuteṣu ca ||
prāsādavaravaryeṣu śītavatsu sugandhiṣu |
uṣitvā merukalpeṣu kṛtakāñcanabhittiṣu ||
gītavāditranirghoṣair varābharaṇanissvanaiḥ |
mṛdaṅgavaraśabdaiś ca satataṃ pratibodhitaḥ ||
vandibhir vanditaḥ kāle bahubhiḥ sūtamāgadhaiḥ |
gāthābhir anurūpābhiḥ stutibhiś ca parantapaḥ ||
Rāma, der Bezwinger der Feinde, hatte stets in den Terrassen und oberen Gemächern prächtiger Paläste geweilt: auf Böden, mit Gold und Silber eingelegt, bedeckt mit den feinsten Lagerdecken; geschmückt mit Blumenhäufen und duftend nach Sandel und Agaru. Diese Palasthöhen leuchteten wie blasse weiße Wolken und widerhallten vom Ruf der Papageienschwärme; sie waren kühl und wohlriechend, mit Wänden wie vergoldet, und von einer Größe, die dem Berge Meru glich. Dort wurde er unablässig geweckt von Gesang und Instrumenten, vom zarten Klingen der Schmuckstücke und vom edlen Schlag der Trommeln; und zur rechten Stunde grüßten ihn viele Barden, Geschlechtskundler und Lobredner mit passenden Liedern und Preisen.
How could Rama, the best among men used to a bed made of a pile of excellent spreads and overspread with deer skin, sleep on the bare ground?
FAQs
The verse underscores the moral contrast between rightful royal dignity and forced deprivation. Dharma is framed as the proper order of life: when a righteous person is displaced from his rightful station, society experiences ethical rupture.
Bharata recalls Rama’s former life of royal refinement to heighten the tragedy of Rama’s exile and to underline how unnatural and unjust the reversal feels.
Rama’s worthiness (arhatā) by implication—he was honored by the best of courtly culture—alongside Bharata’s deep remorse and sense of responsibility.