Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

दूतप्रेषणम् — Dispatch of Messengers to Kekaya

Bharata’s Recall

ते श्रान्तवाहना दूता विकृष्णेन पथा ततः।गिरिव्रजं पुरवरं शीघ्रमासेदुरञ्जसा।।2.68.21।।

te śrāntavāhanā dūtā vikṛṣṇena pathā tataḥ | girivrajaṃ puravaraṃ śīghram āsēdur añjasā || 2.68.21 ||

Nach jenem langen und beschwerlichen Weg erreichten die Boten, deren Reittiere ermattet waren, bald und ohne Umweg Girivraja, die vornehmste der Städte.

भर्तुःof the lord/king
भर्तुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रियार्थम्for (his) pleasure
प्रियार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootप्रिय-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (priyasya arthaḥ = for the sake of what is dear/pleasing); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजन (purpose)
कुलरक्षणार्थम्for safeguarding the lineage
कुलरक्षणार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootकुल-रक्षण-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (kulasya rakṣaṇasya arthaḥ = for protecting the dynasty); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजन
भर्तुःof the king
भर्तुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
वंशस्यof the dynasty
वंशस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
परिग्रहार्थम्for safeguarding/maintaining (it)
परिग्रहार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootपरिग्रह-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (parigrahasya arthaḥ = for protection/maintenance/acceptance); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजन
अहेडमानाःnot negligent / without delay
अहेडमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ-हेड् (धातु/प्रातिपदिक 'heḍa' = negligence/anger) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नञ्-समासार्थक 'without negligence'
त्वरयाwith haste
त्वरया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootत्वरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/रीति
स्मindeed/then (particle)
स्म:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formभूतार्थसूचक-अव्यय (particle used with past tense for emphasis)
दूताःmessengers
दूताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
रात्र्याat night
रात्र्या:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instr), एकवचन; कालवाचक (time-when)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तत्पुरम्that city
तत्पुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतत्-पुर (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (that city); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle: just/only)
याताःwent/arrived
याताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle used predicatively), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; गत्यर्थः 'having gone/arrived'

After a prolonged journey the messengers with their tired horses soon reached Girivraja, the (capital city of Kekaya kingdom) best of cities.

M
messengers (dūtāḥ)

FAQs

Dharma is endurance in service: fatigue is acknowledged but does not become an excuse to abandon the mission.

Having travelled far, the messengers arrive at Girivraja, nearing the place where Bharata can be reached.

Steadfastness—continuing until the destination is reached.