Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

अयोध्याकाण्डे द्विषष्टितमः सर्गः

Kausalyā consoles Daśaratha; grief, remorse, and nightfall

तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्याभात्कर्म दुष्कृतम्।यदनेन कृतं पूर्वमज्ञानाच्छब्दवेधिना।।।।

tasya cintayamānasya pratyābhāt karma duṣkṛtam | yad anena kṛtaṃ pūrvam ajñānāc chabdavedhinā ||

Als er nachsann, blitzte ihm eine sündige Tat wieder auf—was er einst in Unwissenheit getan hatte, als er den Pfeil nur nach dem Klang abschoss.

तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
चिन्तयमानस्यas he was pondering
चिन्तयमानस्य:
सम्बन्ध (Genitive absolute-like/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु) → चिन्तयमान (वर्तमान कृदन्त; आत्मनेपद)
Formवर्तमान कृदन्त (present middle participle) पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘while he was thinking’
प्रत्यभात्flashed back, appeared
प्रत्यभात्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-√भा (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कर्मdeed, act
कर्म:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; अत्र प्रथमा (subject) ‘कर्म’
दुष्कृतम्evil, sinful
दुष्कृतम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुष्कृत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कर्म’ इत्यस्य विशेषणम्
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (Relative connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
अनेनby him
अनेन:
करण (Karana/करण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
कृतम्done, committed
कृतम्:
क्रिया (Predicate participle/कृदन्त-क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) → कृत (कृदन्त; PPP)
Formकृदन्त-भूतकृत् (PPP) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘यत् ... कृतम्’
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
क्रियाविशेषण (Temporal adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (अव्यय/नपुंसक-रूपेण)
Formकालवाचक-अव्यय (formerly)
अज्ञानात्out of ignorance
अज्ञानात्:
हेतु (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootअज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
शब्द-वेधिना(he) who shot guided by sound
शब्द-वेधिना:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशब्द (प्रातिपदिक) + वेधिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः ‘शब्देन वेधिन्’ = one who hits by sound; ‘अनेन’ इत्यस्य विशेषणम्

This is the fifth night of Rama's exile, but it is like five years to me whose joy has been destroyed by sorrow.

D
Daśaratha

FAQs

Even unintended harm (born of ignorance) carries moral consequence; dharma requires accountability and recognition of past wrongdoing.

Daśaratha’s mind returns to his earlier accidental killing (the ‘śabdavedhī’ incident), now resurfacing amid his present grief.

Moral awareness: the capacity to recall and judge one’s own actions truthfully is presented as a serious inner reckoning.