Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

सप्तपञ्चाशः सर्गः

Sumantra’s Return to Ayodhya and the Palace’s Lament

सह रामेण निर्यातो विना राम मिहागतः।सूतः किन्नाम कौसल्यां शोचन्तीं प्रतिवक्ष्यति।।।।

saha rāmeṇa niryāto vinā rāmam ihāgataḥ |

sūtaḥ kiṃ nāma kausalyāṃ śocantīṃ prativakṣyati ||

Mit Rāma zog er aus, doch ohne Rāma kehrte er hierher zurück: was soll der Wagenlenker der klagenden Kausalyā erwidern?

सहwith
सह:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सह-योगे तृतीया-सहचर्य (with)
रामेणwith Rama
रामेण:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular
निर्यातःhaving gone out / departed
निर्यातः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर् + या (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘gone out/departed’ (predicative)
विनाwithout
विना:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; वियोगवाचक, द्वितीया-सम्बन्ध (without)
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (here)
आगतःreturned
आगतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘returned/come’ (predicative)
सूतःthe charioteer (Sumantra)
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; interrogative pronoun used adverbially ‘what’
नामindeed, ever
नाम:
Prayojaka (प्रयोजक/निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्न-निश्चय/आश्चर्यवर्धक (indeed/ever)
कौसल्याम्to Kausalya
कौसल्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकौसल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (object of speaking)
शोचन्तीम्lamenting
शोचन्तीम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुच् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमानकृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; qualifying ‘कौसल्याम्’
प्रतिवक्ष्यतिwill say in reply
प्रतिवक्ष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; he will reply/say

The charioteer left with Rama and returned without him. What can he say to the wailing Kausalya?

R
Rāma
S
Sumantra (sūta)
K
Kausalyā

FAQs

Dharma centers on satya-vākya (truthful speech) tempered by compassion: delivering painful truth to a grieving mother must be done responsibly and gently.

Seeing Sumantra return alone, the queens anticipate the difficult moment of informing Kausalyā that Rāma is not with him.

Compassion and moral sensitivity: awareness that truth must be spoken with care when it will deepen another’s sorrow.