Valmiki Ramayana 2.44.14 — Ayodhya Kanda, Sarga 44, Shloka 14

सुमित्रोपदेशः

Sumitra’s Consolation to Kausalya

Devanagari script

या श्री श्शौर्यं च रामस्य या च कल्याणसत्वता।निवृत्तारण्यवास स्स क्षिप्रं राज्यमवाप्स्यति।।।।

Transliteration

yā śrīḥ śauryaṃ ca rāmasya yā ca kalyāṇasatvatā | nivṛttāraṇyavāsaḥ sa kṣipraṃ rājyam avāpsyati ||

Translation

Mit Rāmas Glanz, Tapferkeit und heilvoller innerer Kraft wird er, sobald sein Waldaufenthalt endet, rasch das Königreich erlangen.

Word by Word

• या: which/that (the)
• या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध/निर्देश (relative pronoun)

• श्रीः: splendour/prosperity
• श्रीः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शौर्यम्: valour
• शौर्यम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: शौर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• या: which/that (the)
• या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध/निर्देश

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• कल्याणसत्त्वता: auspicious strength/virtue
• कल्याणसत्त्वता: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: कल्याण + सत्त्वता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः: कल्याणं सत्त्वं यस्याः सा (auspicious strength/virtue)

• निवृत्तारण्यवासः: returned from forest-dwelling
• निवृत्तारण्यवासः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: नि-वृत् (धातु) + अरण्य + वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृदन्त-समास: निवृत्तः (क्त) + अरण्यवासः; षष्ठी-तत्पुरुषः: अरण्यवासात् निवृत्तः

• सः: he (Rama)
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्रम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवाप्स्यति: will obtain/regain
• अवाप्स्यति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अव-आप् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

On return from his sojourn in the forest, Rama, endowed with splendour, valour and a strength that brings well-being will quickly regain his kingdom.

Characters & Entities

• Rāma
• kingdom (rājya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma ultimately restores rightful order: virtue and truthfulness may be tested, but they lead back to legitimate authority and welfare.

What is the narrative situation?

Sumitrā comforts Kausalyā by predicting Rāma’s return and reinstatement after the exile period.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s kalyāṇa-satva—beneficial moral strength that sustains him and ensures rightful success.