Valmiki Ramayana 2.34.55 — Ayodhya Kanda, Sarga 34, Shloka 55

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

Devanagari script

पुरं च राष्ट्रं च मही च केवलामया निसृष्टा भरताय दीयताम्।अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम्।।।।

Transliteration

puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām | ahaṃ nideśaṃ bhavato 'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum ||

Translation

Diese Stadt, dieses Reich und selbst die ganze Erde, auf die ich verzichte, möge Bharata gegeben werden. Deinem Befehl folgend werde ich in den Wald gehen, um dort lange Zeit zu wohnen und zu dienen.

Word by Word

• पुरम्: city
• पुरम्: कर्म (object, with दीयताम्)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative/accusative singular)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• राष्ट्रम्: kingdom/realm
• राष्ट्रम्: कर्म (object, with दीयताम्)
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter, nominative/accusative singular)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• मही: earth/land
• मही: कर्म (object, with दीयताम्)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine, nominative singular)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• केवला: entire/whole
• केवला: विशेषण (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (feminine, nominative singular; adjective qualifying मही)

• मया: by me
• मया: करण (instrument/agent-instrument: 'by me')
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (pronoun; instrumental singular)

• निसृष्टा: handed over/entrusted
• निसृष्टा: विशेषण/कर्मणि-भाव (predicate participle: 'having been handed over')
• Type: Verb
• Root: नि + सृज् (धातु) → निसृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (past passive participle; feminine nominative singular; agreeing with मही)

• भरताय: to Bharata
• भरताय: सम्प्रदान (recipient)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे चतुर्थी-विभक्तिः एकवचनम् (masculine, dative singular)

• दीयताम्: let (it) be given
• दीयताम्: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) (दाने) → दीयते (कर्मणि-प्रयोगः)
• Form: लोट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (imperative/benedictive sense; 3rd person singular passive: 'let it be given')

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (agent/subject, with गमिष्यामि)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (pronoun; nominative singular)

• निदेशम्: command/order
• निदेशम्: कर्म (object, with अनुपालयन्)
• Type: Noun
• Root: निदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (masculine, accusative singular)

• भवतः: your/of you
• भवतः: सम्बन्ध (genitive relation: 'of you/your')
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: भवत्-शब्दः (आदरार्थक-सर्वनाम); षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (honorific pronoun; genitive singular)

• अनुपालयन्: obeying/following
• अनुपालयन्: कर्तृ-विशेषण (concomitant action: 'while obeying')
• Type: Verb
• Root: अनु + पाल् (धातु) (पालने) → अनुपालयत् (शतृ-कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः कृदन्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (present active participle; masculine nominative singular; agreeing with अहम्)

• वनम्: forest
• वनम्: कर्म (goal as object, with गमिष्यामि)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter, accusative singular)

• गमिष्यामि: I shall go
• गमिष्यामि: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) (गत्यर्थे)
• Form: लृट्-लकारः, उत्तमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (simple future; 1st person singular; active)

• चिराय: for a long time
• चिराय: अधिकरण (temporal circumstance)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक) → चिरम् (अव्ययीभावार्थे)
• Form: कालवाचक-अव्ययम्; दत्तिवत्-प्रयोगः (adverb of time/duration: 'for a long time')

• सेवितुम्: to serve
• सेवितुम्: प्रयोजन (purpose of going)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु) (सेवने) → सेवितुम्
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तः; infinitive (purpose) (infinitive: 'to serve')

Context

I am renouncing this city, kingdom and this entire earth, and let all this be conferred on Bharata. In obedience to your order, I shall go and live in the forest for a long time.

Characters & Entities

• Rāma
• Daśaratha
• Bharata
• Ayodhyā (implied by 'city')
• forest (vana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as obedience to a rightful command and renunciation of power to protect truth and family vows.

What is the narrative situation?

Rāma explicitly relinquishes sovereignty and accepts forest life, recommending Bharata as ruler.

Which character virtue is emphasized?

Detachment from kingship and unwavering compliance with duty.