Shloka 1

Devanagari script

ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्।उवाच राम स्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति।।।।

Transliteration

tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmo nirupamo mahān | uvāca rāmas taṃ sūtaṃ pitur ākhyāhi mām iti ||

Translation

Da sprach Rāma, lotusäugig, dunkel von Farbe, groß und unvergleichlich, zum Wagenlenker: „Melde meinem Vater von mir und sage, dass ich gekommen bin.“

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) ‘then/from there’

• कमल-पत्र-अक्षः: lotus-eyed
• कमल-पत्र-अक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कमल (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (‘whose eyes are like lotus-petals’)

• श्यामः: dark-complexioned
• श्यामः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्याम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निरुपमः: peerless
• निरुपमः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निरुपम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महान्: great
• महान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तम्: that (him)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• सूतम्: charioteer
• सूतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पितुः: of (my) father
• पितुः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• आख्याहि: tell/inform
• आख्याहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• माम्: me/about me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)

Context

Let my father be informed of my arrival, said the lotus-eyed, dark-complexioned, venerable, peerless Rama to the charioteer.

Characters & Entities

• Rāma
• Sumantra
• Daśaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Maryādā and respect for elders: Rāma follows proper conduct by having his arrival formally conveyed to his father.

What is the narrative situation?

Rāma, arriving in the palace context, instructs Sumantra to announce him to King Daśaratha.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s humility and disciplined adherence to royal and familial etiquette.