Valmiki Ramayana 2.105.32 — Ayodhya Kanda, Sarga 105, Shloka 32

भरतस्य प्रार्थना—रामस्य कालधर्मोपदेशः

Bharata’s Petition and Rama’s Instruction on Time and Mortality

Devanagari script

धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः।स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः।।2.105.32।।

Transliteration

dharmātmā sa śubhaiḥ kṛtsnaiḥ kratubhiś cāpta-dakṣiṇaiḥ | svargaṃ daśarathaḥ prāptaḥ pitā naḥ pṛthivīpatiḥ || 2.105.32 ||

Translation

Jener Daśaratha, von rechtschaffener Seele — unser Vater, Herr der Erde — hat den Himmel erlangt durch gänzlich glückverheißende Opfer und durch die gebührende Gabe der dakṣiṇā nach Vorschrift.

Word by Word

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (धर्मः आत्मा यस्य/धर्मात्मा = righteous-souled); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• शुभैः: with auspicious (rites)
• शुभैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन; विशेषणम्

• कृत्स्नैः: with complete/entire
• कृत्स्नैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम्

• क्रतुभिः: with sacrifices
• क्रतुभिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय (conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• आप्तदक्षिणैः: with (sacrifices) having proper gifts/fees
• आप्तदक्षिणैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: आप्त + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (आप्ता दक्षिणा येषां = having duly-given fees); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समुचित-विशेषणरूपेण, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (क्रतुभिः)

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: कर्म (Karma/Object; goal)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन

• दशरथः: Daśaratha
• दशरथः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: दशरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्राप्तः: attained
• प्राप्तः: क्रिया (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (has attained)

• पिता: father
• पिता: कर्ता (Karta/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नः: our
• नः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन; सर्वनाम (enclitic)

• पृथिवीपतिः: lord of the earth (king)
• पृथिवीपतिः: कर्ता (Karta/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी + पति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पृथिव्याः पतिः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि/संज्ञा

Context

Our righteous father and lord of the earth, Dasaratha, attained heaven by givingabundant charities and performing several sacrifices in accordance with tradition.

Characters & Entities

• Dasharatha
• heaven (svarga)
• dakṣiṇā (ritual gifts)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Faith in moral causality: righteous life and properly performed duties lead to auspicious ends; thus one should honor the departed without despair.

What is the narrative situation?

Bharata reassures Rāma regarding Daśaratha’s destiny, grounding consolation in Daśaratha’s dharmic kingship and sacrificial duties.

Which character virtue is emphasized?

Reverence and moral clarity—Bharata highlights Daśaratha’s merit to guide Rāma toward acceptance and continued duty.