Shloka 5

पितृमरणश्रवणं जलक्रिया च

Hearing of Daśaratha’s death and the libation rites at Mandākinī

Devanagari script

तथा हि पतितं रामं जगत्यां जगतीपतिम्।कूलघातपरिश्रान्तं प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्।।2.102. 4।।भ्रातरस्ते महेष्वासं सर्वतश्शोककर्शितम्।रुदन्तस्सह वैदेह्या सिषिचुस्सलिलेन वै।।।।

Transliteration

bhrātaras te maheṣvāsaṁ sarvataḥ śokakarśitam |

rudantaḥ saha vaidehyā siṣicuḥ salilena vai || 2.102.5 ||

Translation

Da besprengten seine Brüder, weinend zusammen mit Vaidehī (Sītā), Rāma, den großen Bogenschützen, der von Kummer ringsum verzehrt war, mit Wasser.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्वर्गतम्: gone to heaven
• स्वर्गतम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त from गम्)
• Form: समासः तत्पुरुषः: स्वर्गं गतः; पुल्लिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘पितरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive)

• पितरम्: father
• पितरम्: कर्म (Object of ‘श्रुत्वा’)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पृथिवीपतिम्: lord of the earth
• पृथिवीपतिम्: कर्म-विशेषण
• Type: Noun
• Root: पृथिवीपति (प्रातिपदिक)
• Form: समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: पृथिव्याः पतिः; पुल्लिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘पितरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• भरतम्: to Bharata
• भरतम्: सम्प्रदान (recipient/addressee)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• वाक्यम्: words, statement
• वाक्यम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: कर्ता-विशेषण
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: समासः बहुव्रीहिः: यस्य आत्मा धर्मः; पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘रामः’ इत्यस्य विशेषणम्

• धर्मसंहितम्: in accordance with dharma
• धर्मसंहितम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + संहित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: समासः तत्पुरुषः: धर्मेण संहितम्/धर्मानुगतम्; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘वाक्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Context

Those brothers on all sides, with Sita lamenting, sprinkled water on Rama, the great archer and lord of the earth who, afflicted with grief, had fallen down on the ground, and was lying like an elephant exhausted from repeatedly striking a river bank.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā (Vaidehī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Compassionate duty within family: even amid crisis, the brothers and Sītā act to restore and support Rāma, reflecting dharmic care for one’s kin.

What is the narrative situation?

Rāma has collapsed under grief; his brothers and Sītā, lamenting, sprinkle water to revive him.

Which character virtue is emphasized?

Solidarity and compassionate service—especially the brothers’ readiness to help Rāma without hesitation.