Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

पितृमरणश्रवणं जलक्रिया च

Hearing of Daśaratha’s death and the libation rites at Mandākinī

सान्त्वयित्वा तु तां रामो रुदन्तीं जनकात्मजाम्।उवाच लक्ष्मणं तत्र दुःखितो दुःखितं वचः।।।।

sāntvayitvā tu tāṃ rāmo rudantīṃ janakātmajām |

uvāca lakṣmaṇaṃ tatra duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ ||

Nachdem Rāma die weinende Sītā, Janakas Tochter, getröstet hatte, sprach er dort, selbst von Kummer erfüllt, zu Lakṣmaṇa in schmerzvollen Worten.

सान्त्वयित्वाhaving consoled
सान्त्वयित्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; prior action)
TypeVerb
Rootसान्त्वय् (धातु; सान्त्वयति)
Formक्त्वान्त (Absolutive/त्वा-प्रत्यय), पूर्वकालिक क्रिया; अव्ययभावेन प्रयोगः
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध; discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक
ताम्her/that (woman)
ताम्:
Karma (कर्म; object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता; subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
रुदन्तीम्weeping
रुदन्तीम्:
Karma (कर्म; object-qualifier)
TypeAdjective
Rootरुद् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ताम्/जनकात्मजाम्)
जनक-आत्मजाम्Janaka's daughter (Sita)
जनक-आत्मजाम्:
Karma (कर्म; object)
TypeNoun
Rootजनक (प्रातिपदिक) + आत्मजा (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): जनकस्य आत्मजा; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया; main verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
लक्ष्मणम्to Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Sampradana (सम्प्रदान; addressee)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/सम्प्रदान-प्राय), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण; location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
दुःखितःgrief-stricken
दुःखितः:
Karta (कर्ता; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक; कृदन्त-निष्पन्न विशेषण)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (रामः)
दुःखितम्sorrowful
दुःखितम्:
Karma (कर्म; object-qualifier)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वचः)
वचःwords/speech
वचः:
Karma (कर्म; thing said)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

Having consoled Sita, daughter of Janaka, grief-stricken Rama said to Lakshmana who was also distressed with grief.

R
Rama
S
Sita (Janaka’s daughter)
L
Lakshmana
J
Janaka (by epithet)

FAQs

Dharma as compassionate leadership in the family: Rama first steadies Sita, then coordinates action with Lakshmana—balancing emotion with responsibility.

Sita breaks down on hearing of Dasharatha’s death; Rama comforts her and then turns to instruct Lakshmana.

Rama’s empathy and steadiness—he consoles others even while suffering himself.