Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

क्रोधागारप्रवेशः — Entry into the Chamber of Wrath

Kaikeyī’s Protest

मा रोदीर्मा च कार्षीस्त्वं देवि संपरिशोषणम्।।।।अवध्यो वध्यतां को वा को वा वध्यो विमुच्यताम्।दरिद्रः को भवत्वाढ्यो द्रव्यवान्वाऽप्यकिञ्चनः।।।।

mā rodīr mā ca kārṣīs tvaṃ devi saṃpariśoṣaṇam | avadhyo vadhyatāṃ ko vā ko vā vadhyo vimucyatām | daridraḥ ko bhavatv āḍhyo dravyavān vā 'py akiñcanaḥ ||

Weine nicht, o Königin, und zehre deinen Leib nicht aus. Wer nicht getötet werden sollte—der werde getötet; und wer des Todes würdig ist—der werde freigelassen. Wer arm ist—der werde reich; und wer reich ist—der werde mittellos.

माdo not
मा:
सम्बन्ध/अव्यय
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (prohibitive particle)
रोदीःweep
रोदीः:
क्रिया (prohibition)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formलोट्-लकार (निषेधार्थे मा-सह), मध्यम-पुरुष, एकवचन; Prohibitive imperative, 2nd person singular
माdo not
मा:
सम्बन्ध/अव्यय
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
and
:
सम्बन्ध/अव्यय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
कार्षीःdo (cause)
कार्षीः:
क्रिया (prohibition)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट्-लकार (मा-सह निषेध), मध्यम-पुरुष, एकवचन; Prohibitive imperative, 2nd person singular
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative Singular
देविO queen
देवि:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; Vocative Singular
संपरिशोषणम्emaciation, wasting away
संपरिशोषणम्:
कर्म (Karma; object of 'कार्षीः')
TypeNoun
Rootसम्-परि-शुष् (धातु) > संपरिशोषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
अवध्यःone not to be slain
अवध्यः:
कर्ता (Karta; topic)
TypeAdjective
Rootअवध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular
वध्यताम्let be slain
वध्यताम्:
क्रिया (injunction)
TypeVerb
Rootवध् (धातु)
Formलोट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; Passive/impersonal injunctive sense 'let (him) be slain'
कःwho
कः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative Singular
वाor
वा:
सम्बन्ध/अव्यय
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय
कःwho
कः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
सम्बन्ध/अव्यय
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय
वध्यःone to be slain
वध्यः:
कर्ता (Karta; topic)
TypeAdjective
Rootवध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular
विमुच्यताम्let be released
विमुच्यताम्:
क्रिया (injunction)
TypeVerb
Rootवि-मुच् (धातु)
Formलोट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; Passive/impersonal injunctive 'let be released'
दरिद्रःa poor man
दरिद्रः:
कर्ता (Karta; topic)
TypeNoun
Rootदरिद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular
कःwho
कः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भवतुlet become
भवतु:
क्रिया (injunction)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; Imperative/benedictive, 3rd person singular
आढ्यःrich
आढ्यः:
कर्तृ-विशेषण (predicate)
TypeAdjective
Rootआढ्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular; विधेय-विशेषण (predicate)
द्रव्यवान्wealthy
द्रव्यवान्:
कर्ता (Karta; topic)
TypeAdjective
Rootद्रव्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular
वाor
वा:
सम्बन्ध/अव्यय
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय
अपिeven/also
अपि:
सम्बन्ध/अव्यय
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षार्थक-अव्यय; particle ('also/even')
अकिञ्चनःdestitute, having nothing
अकिञ्चनः:
कर्तृ-विशेषण (predicate)
TypeAdjective
Rootअकिञ्चन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular; विधेय-विशेषण (predicate)

O queen! shed no tears. Drain not your health. Ask me, and I shall slay one who should not be slain or release one who should be slain. I shall make a poor man rich and a wealthy man poor. (Tell me who are such people).

D
Daśaratha
K
Kaikeyī

FAQs

Dharma requires that punishment and reward follow justice, not impulse; Daśaratha’s hyperbolic promise illustrates how attachment can tempt a ruler to invert dharma.

To stop Kaikeyī’s grief, Daśaratha makes sweeping offers—punish or spare, enrich or impoverish—according to her demand.

Devotion to his queen and willingness to console—yet the virtue is strained by imprudent, ethically risky pledging.