Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Brahmā’s Puṣkara Sacrifice: Ṛtvij System, Sāvitrī’s Reconciliation, Tīrtha-Catalogue, Śrāddha & Initiation Rites, and Vrata Fruits

यथाभूतं यथावृत्तं तथा त्वं मे प्रकीर्तय । सुमहत्कौतुकं जातं यज्ञं पैतामहं प्रति

yathābhūtaṃ yathāvṛttaṃ tathā tvaṃ me prakīrtaya | sumahatkautukaṃ jātaṃ yajñaṃ paitāmahaṃ prati

Berichte es mir, wie es wirklich war und wie es sich genau zutrug. In mir ist ein übergroßes Verlangen erwacht nach Kunde vom paitāmaha-yajña, dem Ahnenopfer.

यथाभूतम्as it actually was
यथाभूतम्:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + भूत (कृदन्त; भू-धातु)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय-प्रधान; नपुंसकलिङ्गे एकवचनं प्रथमा/द्वितीया (क्रियाविशेषणवत्)
यथावृत्तम्as it happened / as it occurred
यथावृत्तम्:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + वृत्त (कृदन्त; वृत्-धातु)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय-प्रधान; नपुंसकलिङ्गे एकवचनं प्रथमा/द्वितीया (क्रियाविशेषणवत्)
तथाthus / in that manner
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; उत्तमपुरुषार्थे? (मध्यमपुरुष-सर्वनाम); प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मेto me / my
मे:
Sampradana/Adhikarana (Possessor/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (मम-रूप)
प्रकीर्तयtell/proclaim
प्रकीर्तय:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + कीर्तय (कृ-णिजन्त; कीर्त्/कीर्ति-धातु/कृदन्त-आधार)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: √कीर्त् (कीर्तने) / causative-प्रयोग (कीर्तय) उपसर्ग: प्र-
सुमहत्very great
सुमहत्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + महत् (विशेषण-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनं प्रथमा/द्वितीया; विशेषण (कौतुकम् इति विशेष्यस्य)
कौतुकम्curiosity / wonder
कौतुकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकौतुक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जातम्has arisen
जातम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootजात (कृदन्त; √जन् धातु)
Formभूतकृत् (क्त-प्रत्ययान्त); नपुंसकलिङ्गे एकवचनं प्रथमा; कर्तरि-प्रयोगे ‘उत्पन्नम्’ इत्यर्थे (कौतुकम् इति सह)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पैतामहम्pertaining to the grandsire (Brahmā)
पैतामहम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपैतामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (यज्ञम् इति)
प्रतिtowards / regarding
प्रति:
Sambandha (Relational/संबन्ध)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय; उपपद-प्रयोगे ‘प्रति’ (towards/with regard to)

Unspecified interlocutor (a questioner requesting narration; speaker not identifiable from this single verse alone)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: सुमहत्कौतुकम् = सुमहत् + कौतुकम् (व्यञ्जन-सन्धि); अन्यत्र स्पष्टपदविभागः।

B
Brahmā (implied by 'Pitāmaha')
Y
Yajña (sacrifice)

FAQs

It asks for an account 'as it truly was' and 'as it happened,' emphasizing faithful, sequential narration rather than embellishment.

'Paitāmaha' means ancestral or belonging to the grandsire; in Purāṇic usage it can also imply association with Pitāmaha (Brahmā). The phrase points to a revered, lineage-linked sacrifice.

It reflects humility and earnest inquiry—seeking accurate knowledge from a qualified narrator, a common Purāṇic model for learning dharma and sacred history.