Shloka 34

Cosmic Time, Cycles of Creation and Dissolution, and the Varāha Uplift of Earth

Devanagari script

प्रधानव्यक्तरूपाय कालभूताय ते नमः । त्वं कर्त्तासर्वभूतानां त्वं पाता त्वं विनाशकृत्

Transliteration

pradhānavyaktarūpāya kālabhūtāya te namaḥ | tvaṃ karttāsarvabhūtānāṃ tvaṃ pātā tvaṃ vināśakṛt

Translation

Ehrerbietung Dir, dessen Wesen Pradhāna und die offenbarte Welt ist, und der selbst zur Zeit geworden ist. Du bist der Schöpfer aller Wesen; Du bist ihr Beschützer; und Du bist der Vollzieher der Auflösung.

Word by Word

• प्रधान-व्यक्त-रूपाय: to (you) whose form is the manifest Pradhāna
• प्रधान-व्यक्त-रूपाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: प्रधान (प्रातिपदिक) + व्यक्त (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (प्रधानस्य व्यक्तं रूपम् इति)

• काल-भूताय: to (you) who are time-incarnate
• काल-भूताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कालरूपेण भूतः)

• ते: of you / your
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana/Prayojana (Salutation/सम्बोधन-प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात); नमस्कारार्थक

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• कर्त्ता: creator
• कर्त्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) + तृ (कृत्-प्रत्यय) → कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृवाचक-तृन्त् (agent noun)

• सर्व-भूतानाम्: of all beings
• सर्व-भूतानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (सर्वाणि भूतानि)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• पाता: protector
• पाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पा (धातु) + तृ (कृत्) → पातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक-तृन्त्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• विनाश-कृत्: destroyer
• विनाश-कृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विनाश (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) + क्विप् (कृत्) → कृत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (विनाशं करोति)

Speaker

Unspecified (a devotee/narrator offering a eulogy/stuti within the Sṛṣṭi-khaṇḍa narrative)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: कर्त्तासर्वभूतानां = कर्त्ता + सर्वभूतानाम्; विनाशकृत् = विनाश + कृत् (क्विप्-प्रत्ययान्त).

FAQs

What philosophical idea is conveyed by calling the deity both Pradhāna and Vyakta?

It identifies the divine as encompassing both the unmanifest causal ground (pradhāna) and the manifest universe (vyakta), portraying the deity as the source and substance underlying creation.

Why is the deity praised as Kāla (Time) in this verse?

Time is presented as a divine power that governs origination, continuity, and dissolution; by calling the deity Kāla, the verse attributes cosmic regulation and inevitable change to the divine.

What ethical or devotional lesson does this verse teach?

It encourages humility and surrender: recognizing a single supreme agency behind creation, protection, and dissolution leads the devotee to offer reverence (namaḥ) rather than pride in temporary worldly states.