Previous Verse
Next Verse

Shloka 103

Viśokā Dvādaśī Vow, Guḍa-Dhenū (Jaggery-Cow) Gift, and Śaila-Dāna (Mountain-Charity) Rites

संस्थाप्यतं विपुलशैलमथोत्तरेण शैलं सुपार्श्वमपि माषमयं सवस्त्रम् । पुष्पैश्च हेमवटपादपशेखरं तमाकारयेत्कनककेतुविराजमानम्

saṃsthāpyataṃ vipulaśailamathottareṇa śailaṃ supārśvamapi māṣamayaṃ savastram | puṣpaiśca hemavaṭapādapaśekharaṃ tamākārayetkanakaketuvirājamānam

Nachdem der große Berg aufgestellt ist, setze man nördlich davon auch den Berg Supārśva, aus Māṣa (schwarzem Gram) geformt und mit Gewändern bedeckt. Man schmücke ihn mit Blumen, Hemavaṭa als Fuß und Pāśekhara als Gipfel, leuchtend mit einem goldenen Banner.

saṃsthāpyahaving स्थापित/placed
saṃsthāpya:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsaṃ + √sthā (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund); पूर्वक्रिया (having established/placed)
tamthat (one/it)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
vipula-śailama large mountain
vipula-śailam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvipula (प्रातिपदिक) + śaila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (vipulaḥ śailaḥ)
athathen
atha:
Discourse connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/सम्बन्धसूचक (then/now)
uttareṇato the north (of it)
uttareṇa:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत; देशवाचक (to the north/by the northern side)
śailama mountain
śailam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśaila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
su-pārśvamwith fine sides; well-flanked
su-pārśvam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + pārśva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गुणवाचक (well-sided/fair-flanked)
apialso
api:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)
māṣa-mayammade of black gram (māṣa)
māṣa-mayam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmāṣa (प्रातिपदिक) + mayaṭ (मयट् प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तद्धित (made of beans)
sa-vastramwith garments
sa-vastram:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (प्रातिपदिक/उपसर्गवत्) + vastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सह-समास (with garments)
puṣpaiḥwith flowers
puṣpaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootpuṣpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
hema-vaṭa-pādapa-śekharamhaving as its crest golden banyan trees
hema-vaṭa-pādapa-śekharam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema (प्रातिपदिक) + vaṭa (प्रातिपदिक) + pādapa (प्रातिपदिक) + śekhara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (having a crest/ornament of golden banyan-trees)
tamthat (mountain)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
ākārayetshould have (it) made
ākārayet:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु) (आ + कारयति; णिच् causative)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्
kanaka-ketu-virājamānamshining with a golden banner
kanaka-ketu-virājamānam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkanaka (प्रातिपदिक) + ketu (प्रातिपदिक) + virājamāna (कृदन्त; √rāj धातु, शानच्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शानच्) 'shining'; तत्पुरुष (with a golden banner/standard)

Unspecified (instructional narration within Sṛṣṭikhaṇḍa; likely within a dialogue frame such as Pulastya → Bhīṣma, but not provable from the single verse alone)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: atha + uttareṇa → athottareṇa; puṣpaiḥ + ca → puṣpaiśca; tam + ākārayet → tamākārayet; ākārayet + kanaka... → ākārayetkanaka... (euphonic joining).

S
Supārśva
H
Hemavaṭa
P
Pāśekhara

FAQs

It gives a prescriptive, ritual-like description of arranging sacred mountains in a cosmographic layout—installing a major mountain and then placing Mount Supārśva to its north, with specific materials and adornments.

Such details indicate a constructed or iconographic/ritual representation rather than a literal geological mountain—using edible/ritual materials and garments as part of a sacred model or offering arrangement.

In this verse the emphasis is not devotional instruction or moral teaching, but cosmographic and ritual-constructive description—how to set up and decorate a sacred mountain form within a larger creation/cosmos framework.