Shloka 21

Adhyaya 72Mahishasura's Rise

राजोवाच निःशङ्कं ब्रूहि मत्तो यद्भवात्या किञ्चिदीप्सितम् ।

तदलब्ध्यं न ते भीरु ! तवायत्तोऽस्मि नान्यथा ॥

rājovāca niḥśaṅkaṃ brūhi matto yad bhavātyā kiñcid īpsitam | tad alabhyaṃ na te bhīru! tavāyatto 'smi nānyathā ||

Der König sprach: „Sprich ohne Zögern, was immer du von mir begehrst. Für dich, o Scheue, wird es nicht unerreichbar sein; ich stehe dir zu Diensten — nicht anders.“

rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
niḥ-śaṅkamwithout hesitation
niḥ-śaṅkam:
Adhikarana (अधिकरण) (manner)
TypeIndeclinable
Rootnis (उपसर्ग/अव्यय) + śaṅkā (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb) ‘without doubt/fear’
brūhitell (me)
brūhi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
mattaḥfrom me
mattaḥ:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/सर्वनाम, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन; ‘from me’
yatwhatever
yat:
Karma (कर्म) (object/content of brūhi)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक ‘whatever/that which’
bhavatyāḥof you (madam)
bhavatyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध) (genitive)
TypeNoun
Rootbhavatī (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; आदरार्थ सर्वनाम
kiñcitanything
kiñcit:
Karma (कर्म) (qualifier of īpsitam)
TypeNoun
Rootkiñcit (सर्वनाम/अव्ययवत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितवाचक ‘something/anything’
īpsitamdesired
īpsitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण) (of kiñcit/yat)
TypeAdjective
Root√āp (धातु) → īpsita (कृदन्त/क्त)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘desired’
tatthat
tat:
Karta (कर्ता) (of implied ‘is’)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; निर्देशक
alabhyamunattainable
alabhyam:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण) (predicate of tat)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + labhya (कृदन्त/यत्)
Formकृदन्त (Potential passive participle/यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास ‘unattainable’
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
tefor you
te:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी विभक्ति, एकवचन; ‘for you’
bhīruO timid one
bhīru:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootbhīru (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन
tavayour
tava:
Sambandha (सम्बन्ध) (genitive)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति, एकवचन
āyattaḥdependent (on)
āyattaḥ:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण) (predicate of asmi)
TypeAdjective
Rootā-√yam (धातु) → āyatta (कृदन्त/क्त)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘dependent/subject to’
asmiI am
asmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
anyathāotherwise
anyathā:
Adhikarana (अधिकरण) (manner)
TypeIndeclinable
Rootanyathā (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (otherwise)
King to queen
None explicit
Royal duty to protect and assistAssurance and consent preceding action

FAQs

Power is idealized as service: the king’s authority is to be used to remove suffering when properly petitioned.

Ethical exemplum within narrative (ācāra/dharma), not pancalakṣaṇa proper.

The vow-like assurance mirrors ritual ‘vara’ (granting of boon), setting karmic accountability on the giver.