Shloka 76

Adhyaya 43The Sun's Course

अलर्क उवाच

एवमीदृशकं वीर ! ममाप्यासीन् मनः पुरा ।

साम्प्रतं विपरीतार्थं शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥

alarka uvāca evam īdṛśakaṃ vīra! mamāpy āsīn manaḥ purā / sāmprataṃ viparītārthaṃ śṛṇu cāpy atra kāraṇam

Alarka sagte: „Held! Auch mein Geist war einst genau so. Doch höre nun die entgegengesetzte Schlussfolgerung — und auch den Grund dafür.“

alarkaḥAlarka
alarkaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootalarka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
evamthus
evam:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
īdṛśakamsuch (a thing)
īdṛśakam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootīdṛśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘एवम्’ इत्यस्य विशेष्य-विशेषणभावः
vīraO hero
vīra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
mamamy
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
apialso
api:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-निपात (also/even)
āsītwas
āsīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
manaḥmind
manaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
purāformerly
purā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
sāmpratamnow
sāmpratam:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsāmprata (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formकालवाचक अव्यय (now/at present)
viparīta-arthamthe opposite meaning/purpose
viparīta-artham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootviparīta (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—विपरीतः अर्थः
śṛṇuhear
śṛṇu:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
apialso
api:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-निपात (also)
atrahere/in this matter
atra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb: here/in this matter)
kāraṇamreason
kāraṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkāraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
Alarka speaking to Kāśīrāja (with Subāhu present)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Turn from pravṛtti to nivṛttiReasoned renunciation (not mere aversion)Didactic pivot

FAQs

Alarka validates the worldly viewpoint as a stage he has outgrown; renunciation is presented as an informed reversal based on insight, not ignorance of duty.

Dharma-to-moksha teaching embedded in vaṃśānucarita narrative.

The ‘opposite conclusion’ marks the inner turning (parāvṛtti) from external conquest to conquest of the mind—an Upaniṣadic motif expressed through royal drama.