Shloka 353
सहदेवस्य गोसंख्य-तन्तिपाल-रूपेण विराट-समागमः | Sahadeva’s Audience with Virāṭa as Cattle-Enumerator
Tantipāla
नच पादौ न चोच्छिष्टं स्प्रक्ष्यसि त्वं कथंचन । सुदेष्णाने कहा--आनन्ददायिनी सुन्दरी! यदि (तुम्हारा शील-स्वभाव) ऐसा है, तो मैं जैसी तुम्हारी इच्छा है, उसके अनुसार तुम्हें अवश्य अपने घरमें ठहराऊँगी। तुम्हें किसी प्रकार पैर या जूँठन नहीं छूने पड़ेंगे
na ca pādau na cocchiṣṭaṃ spṛkṣyasi tvaṃ kathaṃcana | sudeṣṇāne kahā—ānandadāyinī sundarī! yadi (tavā) śīla-svabhāvaḥ evaṃ, tarhi yathā tava icchā, tathā tvāṃ niścayena mama gṛhe sthāpayāmi | tvayā kathaṃcid api pādaḥ vā ucchiṣṭaṃ vā na spraṣṭavyam |
Vaiśampāyana sprach: „Du sollst weder meine Füße berühren noch jemals die Reste meiner Speise anfassen.“ Sudeṣṇā sagte: „Du Schöne, die Freude spendet! Wenn dein Wesen und dein Betragen so sind, dann werde ich dich gewiss in meinem Haus behalten, ganz wie du es wünschst. Auf keine Weise sollst du mit Füßen oder mit Speiseresten in Berührung kommen.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights norms of dignity and ritual-social purity within a household: a person being sheltered is assured protection from degrading or polluting contact (touching feet or leftovers), emphasizing respectful hospitality aligned with dharma.
In Vaiśampāyana’s narration, Queen Sudeṣṇā addresses a woman she is about to keep in her household, promising that the woman will not be required to touch anyone’s feet or handle leftover food, and that she will be accommodated according to her stated wishes and disposition.