Shloka 8
Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha
Virāṭa-parva, Adhyāya 67
उस समय अर्जुन शत्रुओंको छोड़कर--उन्हें जीवनदान दे, मदकी धारा बहानेवाले हाथीकी भाँति मस्तीकी चालसे विराटनगरकी ओर लौटे जा रहे थे। कौरवोंको उनपर आक्रमण करनेका साहस नहीं हुआ ।। ततः स तन्मेघमिवापततन्तं विद्राव्य पार्थ: कुरुसैन्यवृन्दम् । मत्स्यस्य पुत्र द्विषतां निहन्ता वचोडब्रवीत् सम्परिरभ्य भूय:,क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये
tataḥ sa tanmegham ivāpatatantaṃ vidrāvya pārthaḥ kurusainyavṛndam | matsyasya putro dviṣatāṃ nihantā vaco 'bravīt samparirabhya bhūyaḥ, kṣutpipāsāpariśrāntā videśasthā viceṭasaḥ |
Vaiśampāyana sprach: Da zerstreute Pārtha (Arjuna) die Kuru-Schar, die wie eine Sturmwolke auf ihn zugestürzt war, und wandte sich erneut der Stadt Virāṭa zu—mit dem stolzen, unhurrieden Gang eines brünstigen Elefanten—indem er den Feinden das Leben schenkte, statt sie bis zur Vernichtung zu verfolgen. Die Kauravas wagten keinen Angriff mehr. Als das Kuru-Heer sich zurückgezogen hatte oder in alle Richtungen floh, traten viele Kaurava-Soldaten, die sich im dichten Wald verborgen hatten, hervor und näherten sich Arjuna zitternd. Furcht hatte ihre Sinne ergriffen; Hunger, Durst und Ermattung hatten sie gebrochen, und in fremdem Land wuchs ihre Bedrängnis nur noch. Mit gelöstem Haar und gefalteten Händen standen sie flehend vor ihm.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in victory, restraint and mercy can be dharmic: Arjuna demonstrates controlled power—routing the enemy yet sparing lives—showing that strength need not become cruelty.
After scattering the Kuru forces, Arjuna returns toward Virāṭa’s city without being pursued. Some Kaurava soldiers who had hidden in the forest emerge frightened, exhausted, and in supplication, standing with loosened hair and folded hands before him.