Shloka 51
Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)
एवं संयम्य चित्तानि यत्नतः पाण्डुनन्दना: । संवत्सरमिमं तात तथाशीला बुभूषत । अथ स्वविषयं प्राप्प यथाकामं करिष्यथ,तात युधिष्ठिर एवं पाण्डवो! इस प्रकार प्रयत्न-पूर्वक अपने मनको वशमें रखकर पूर्वोक्त रीतिसे उत्तम बर्ताव करते हुए इस तेरहवें वर्षको व्यतीत करो और इसी रूपमें रहकर ऐश्वर्य पानेकी इच्छा करो। तदनन्तर अपने राज्यमें आकर इच्छानुसार व्यवहार करना
dhaumya uvāca | evaṁ saṁyamya cittāni yatnataḥ pāṇḍunandanāḥ | saṁvatsaram imaṁ tāta tathāśīlā bubhūṣata | atha svaviṣayaṁ prāpya yathākāmaṁ kariṣyatha, tāta yudhiṣṭhira evaṁ pāṇḍavāḥ ||
Dhaumya sprach: „O Söhne des Pāṇḍu, zügelt eure Sinne und euren Geist mit wachsamer Anstrengung. Mein Kind, verbringt dieses Jahr in derselben Zucht und bewahrt das vorgeschriebene Verhalten. Dann, wenn ihr euer eigenes Reich wiedererlangt, mögt ihr nach eurem Willen handeln. Darum, o Yudhiṣṭhira, sollen die Pāṇḍavas dieses Jahr in Selbstbeherrschung ertragen, im Streben, ihre Herrschaft zurückzugewinnen.“
धौग्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined self-restraint: control the mind and maintain consistent, careful conduct during a vulnerable period; only after safely regaining one’s rightful position should one act freely. It frames patience and inner mastery as prerequisites for restoring rightful sovereignty.
Dhaumya counsels the Pāṇḍavas—addressing Yudhiṣṭhira in particular—to complete the remaining year with strict self-control and the prescribed behavior (their concealed life), so that afterward they can return to their own kingdom and resume life according to their will.